EU-banenspel bezorgt Kamer kater

Diplomatie De machtsverhoudingen in Europa veranderen, onder meer door Brexit. De Kamer wilde woensdag weten of Nederland hier klaar voor is.

Frans Timmermans
Frans Timmermans Foto Bart Maat

Een kater: dat is waar de Tweede Kamer mee zit na de Europese ‘banenbonanza’. Tijdens een debat woensdag, het eerste met premier Rutte na het zomerreces, waren er volop vragen over de recente, net niet gelukte lobby’s in EU-verband voor de PvdA’ers Frans Timmermans en Jeroen Dijsselbloem.

Volgens SP-Kamerlid Renske Leijten had het kabinet „twee blauwe ogen” opgelopen. Bram van Ojik (GroenLinks), zelf oud-diplomaat, zei na afloop van het debat dat Nederland een „crash course” heeft gekregen in hoe het Europese machtsspel wordt gespeeld en vooral ook hoe dat spel is veranderd nu de Britten op weg zijn naar de uitgang, de Duitsers een uitgetelde indruk maken en de Fransen de Europese regie opeisen.

Ook Rutte is teleurgesteld. „Het is niet zo dat ik tevreden terugkijk op deze zomer.” Hij benadrukte niet te twijfelen aan Ursula von der Leyen, als voorzitter van de Europese Commissie, en Kristalina Georgieva, die het Internationaal Monetair Fonds moet gaan leiden. „Ik zeg niet dat er verkeerde mensen zijn benoemd, maar wij hadden nóg betere.”

Lees ook over Dijsselbloems mislukte gooi naar het IMF

Toch wilde Rutte niet al te dramatisch doen. „Het is ook niet zo dat we een hele stapel lessen moeten trekken.” Wie zijn nek uitsteekt, betoogde hij, neemt risico’s, zeker in een club van 28. Sterker nog: die risico’s zullen door de Brexit alleen maar groter worden. „Als het VK eruit is, zijn we wel gewoon de vijfde economie van de 27.” En dat betekent volgens Rutte dat Nederland vaker de schijnwerpers in zal moeten. „Als dit soort vacatures zich voordoet en Nederland goede mensen heeft, dan moeten we meedoen. Als dat goed gaat, is dat het succes van iedereen. Als het fout gaat, is dat mijn schuld. Zo hoort dat.”

Kees Verhoeven (D66) wees naar een Clingendael-rapport uit april waarin wordt gewaarschuwd dat Nederland minder gegund zal worden als het zich zoals nu vaak hard blijft opstellen in Brussel. „We zijn geen blokje beton”, reageerde Rutte wat geërgerd. „Nederland vindt iets, wij hebben een opvatting. Maar iedere keer komen we met voorstellen om dingen op te lossen.” Hij wees op de met Parijs soms fel gevoerde discussie over een aparte begroting voor de eurozone – iets wat Nederland niet wil. „Praten, praten, praten” had ook daar tot een compromis geleid.

Fransen eisen de regie op

Parijs speelde in de strijd om de topbanen een bepalende rol. Eind juni werden Rutte, de Duitse bondskanselier Merkel, de Franse president Macron en de Spaanse premier Sánchez het nog eens over Timmermans. Daarmee waren de grote landen aan boord én de grootste Europese politieke families. Maar al snel bleek Merkel het verzet in haar Europese Volkspartij (EVP) te hebben onderschat. Macron nam meteen de regie over.

Lees ook over hoe Merkel de regie kwijtraakte in het Europese banenspel

„Voor Nederland leek dat een totale verrassing”, zegt Van Ojik. „De conclusie is dat we minder op de Duitsers kunnen rekenen dan we dachten.” Ook tijdens de Dijsselbloem-lobby trok Parijs de teugels hard naar zich toe. Het proces om een Europese IMF-kandidaat te vinden werd zelfs geleid door de Franse minister van Financiën. Van Ojik: „De Nederlandse diplomatie heeft niet tijdig ingezien dat de wind uit een andere hoek waait.”

Van kritiek op zijn diplomaten wilde Rutte woensdag niets weten. „Daar heeft het zeker niet aan gelegen”, zei de premier. „Wij doen het echt goed in Brussel.” Bovendien: hoe fout is het nou echt gegaan? In de nieuwe Commissie wordt Timmermans (opnieuw) de nummer twee, met een zware portefeuille, naar verluidt klimaat en energie. Rutte wilde dat niet bevestigen, maar na een diner met Von der Leyen dinsdag op het Catshuis kon hij wel zeggen dat „het een zeer interessant en ook voor Nederland relevant pakket zal zijn”.