Zorgsector wankelt door dalende winsten en vertrekkend personeel

Zorg Winsten dalen, verzuim en verloop bereiken nieuwe hoogten. De zorgsector is financieel niet stabiel, blijkt uit onderzoek door Ernst & Young.

Een verpleeghuis in Rotterdam. Het personeelsverloop in de zorg bedraagt inmiddels 15,8 procent.
Een verpleeghuis in Rotterdam. Het personeelsverloop in de zorg bedraagt inmiddels 15,8 procent. Foto: David van Dam

Revalidatiecentra, (universitaire) ziekenhuizen, ggz-instellingen, instellingen voor beschermd wonen, gehandicapten- en de ouderenzorg. In al deze sectoren zijn er vorig jaar gemiddeld méér werknemers vertrokken dan een jaar eerder.

Dat blijkt uit onderzoek door accountants- en advieskantoor EY (Ernst & Young). De zorgsector wankelt: vorig jaar daalde de winst, steeg voor het vijfde jaar op rij het verzuim en maakte het gemiddelde verloop van het personeel een sprong van 14,2 naar 15,8 procent. Ook werden er meer (dure) zzp’ers ingehuurd.

EY heeft deze dinsdag z’n jaarlijkse onderzoek gepubliceerd naar jaarrekeningen van zorginstellingen met meer dan 5 miljoen euro omzet. Instellingen die minstens twee maanden te laat deponeerden, zijn niet meegenomen in het onderzoek. Omdat het doorgaans een slecht teken is als een organisatie cijfers niet op orde heeft, verwacht EY dat het beeld er niet rooskleuriger op wordt.

Geestelijke gezondheidszorg

In de zorg springt de geestelijke gezondheidszorg (ggz) er in negatieve zin uit. Met name het personele verloop valt op: dat nam de afgelopen vijf jaar met bijna de helft toe tot 18,4 procent. Bijna een op de vijf medewerkers vertrok dus vorig jaar bij z’n werkgever. Liefst zestig ggz-instellingen draaiden met verlies – een kwart van de hele sector – zo berekenden inkoopcoöperatie Intrakoop en accountantskantoor Verstegen.

Ook elders nemen de personeelstekorten toe. De ouderenzorg kampte vorig jaar met een gemiddelde uitstroom van 17 procent en de gehandicaptenzorg met 14 procent.

„In dit landschap staan ziekenhuizen er nog relatief goed voor”, zegt Rob Leensen, partner bij EY en mede-auteur van het rapport. De winst nam af bij universitaire ziekenhuizen, maar nam iets toe bij de andere. Leensen: „Zij profiteren van schaalvoordelen en zijn nog net wat sexyer om in te werken dan in bijvoorbeeld de gehandicapten- of ouderenzorg.”

Toch vroeg de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen het kabinet vorige week – tevergeefs – om 200 miljoen extra. Het geld moest worden gebruikt om ziekenhuizen aantrekkelijker te maken voor personeel. Nadat onderhandelingen over een nieuwe cao voor de ziekenhuizen dit voorjaar zijn geklapt, worden komende maanden tientallen stakingsacties in ziekenhuizen verwacht.

Financiën maskeren

De gemiddelde winst binnen de zorg daalde van 1,7 naar 1,6 procent, waar die een jaar eerder nog met 0,8 procent steeg. Gezien de personeelsproblemen vallen die cijfers nog mee. „Dat komt door veel eenmalige baten zoals uit verkoop van vastgoed”, zegt Leensen. „Daarmee worden personele uitdagingen gecamoufleerd.”

Doordat zorg steeds minder tussen de muren van instellingen plaatsvindt en steeds meer bij mensen thuis, houden organisaties ‘stenen over’. In totaal verdienden 23 grote ggz-instellingen tussen 2012 en 2017 ruim 686 miljoen euro met de verkoop van vastgoed, becijferde het bureau Gupta Strategists. „Soms verkopen ze hun panden zelfs uit nood: om ze daarna terug te huren”, zegt Leensen. „Dat is eindig. Als er nu niks gebeurt tegen de personele problemen, zien de financiële cijfers er binnenkort echt heel anders uit.