‘No Deal komt alleen door onwrikbare EU’

Interview | Stephen Barclay | minister van Brexit-Zaken Niet de Britten maar de EU moet haar starheid laten varen. Anders dreigt er chaos te ontstaan aan de grens tussen Noord-Ierland en Ierland.

Stephen Barclay, de derde Conservatieve minister van Brexitzaken in drie jaar tijd, doet niet aan smalltalk als hij een ondergrondse vergaderzaal binnenstapt ergens in het doolhof van het regeringscomplex van Downing Street. Right, zegt Barclay tegen een groep verzamelde journalisten van Europese kranten en vangt aan met zijn relaas. De kernboodschap is hard en direct: een chaotische No Deal-Brexit op 31 oktober is de schuld van „een onwrikbare” Europese Unie.

Barclay redeneert als volgt. Het is duidelijk dat de Brexit-deal die oud-premier Theresa May onderhandelde met de EU nooit gesteund wordt door het Lagerhuis. Drie keer is het akkoord weggestemd. Het grootste bezwaar is de backstop, de noodoplossing die ervoor zorgt dat de grens op het Ierse eiland even onzichtbaar blijft als nu. „Wij verlangen verandering in het scheidingsakkoord met betrekking tot de backstop”, zegt Barclay.

Hij bedoelt dat de hele noodregeling volgens de Britse regering in de prullenbak moet. In plaats daarvan moeten de EU en de Britten afspreken te kijken naar „creatieve en flexibele alternatieven”, aldus de minister. Hij bedoelt dat er technologieën ontwikkeld moeten worden om douanecontroles in loodsen van vervoerders te laten plaatsvinden, zodat er geen posten op de grens nodig zijn. Er dient een systeem te komen om bepaalde vervoerders te erkennen als betrouwbaar. Zij mogen dan de grenshandel tussen Noord-Ierland (Brits grond gebied) en Ierland (na de Brexit nog steeds EU-lid) drijven.

Zelfs voorstanders van deze oplossingen zeggen dat er tijd, minimaal een jaar, nodig is om deze systemen te creëren en op te tuigen. Daarom is de EU uitermate sceptisch over deze aanpak. Er moet voor de Brexit een absolute garantie zijn dat de grens ongemoeid blijft en toekomstige technologie biedt onvoldoende zekerheid, klinkt het. Barclay vindt dat te star en gevaarlijk.

Als de EU op de Europese top op 17 en 18 oktober akkoord gaat met deze andere aanpak, kan de Brexit-deal aangenomen worden door het Britse parlement. Dan vindt er een ordentelijke Brexit plaats, inclusief overgangstermijn tot eind 2020. Weigert de EU mee te werken aan zo’n aanpak dan komt er geen Brexit-deal en stevenen de twee kanten af op een No Deal-Brexit. „David Frost, onze Brexit-onderhandelaar, zal deze week in Brussel kijken of er bereidheid is te kijken naar flexibele oplossingen of dat er star wordt vastgehouden aan ingenomen standpunten.” Het gevolg daarvan zou volgens Barclay zijn dat Noord-Ierland begin november in een chaotische situatie terechtkomt.

Zijn pleidooi is een reactie op een opiniestuk van Michel Barnier, de Brexit-onderhandelaar namens de Europese Commissie, in The Sunday Telegraph. In de krant waar Boris Johnson tot zijn premierschap zijn columns liet plaatsen, schreef Barnier dat de noodregeling heilig is. „De backstop ziet erop toe dat de unieke risico’s die de Brexit creëert in Noord-Ierland beheersbaar worden”, aldus de Franse politicus in de Britse zondagskrant.

Lees ook het interview met Lagerhuislid Tom Brake: ‘Johnson ten val brengen levert onverantwoorde risico’s op’

Inkijk in Johnson’s strategie

Barclay biedt een inkijk in de strategie van premier Boris Johnson. „Uiteindelijk willen wij het liefst vertrekken met een akkoord. Daar moeten de Europese leiders mee instemmen op de top in oktober”, zegt de minister. Het plan van Johnson is om volgende week het parlement te schorsen. Op 14 oktober laat hij koningin Elizabeth II een troonrede voordragen, waarin de regering vooral uitdeelt. Meer geld voor onderwijs, meer geld voor gezondheidszorg, meer geld voor criminaliteitsbestrijding, meer geld voor nieuwe infrastructuurprojecten, voor nieuwe treinverbindingen in het noorden van Engeland.

Drie dagen later wil Johnson in Brussel een nieuwe Brexit-deal, zonder backstop regelen. „De kansen op een deal nemen toe”, zei Johnson maandagavond in zijn toespraak. Daarna moet het Lagerhuis over dat akkoord stemmen. Johnson weet dat hij onvoldoende steun heeft in zijn eigen fractie. Er zijn rebellen die geen of een zachtere Brexit wensen. En er zijn hardliners die zelfs een akkoord zonder backstop een vernedering vinden, omdat de Britten dan bijvoorbeeld 39 miljard pond aan de EU betalen als eindafrekening. Johnson weet dat en zal de investeringen van de troonrede gebruiken om genoeg Labour-politici te overtuigen voor de deal te stemmen.

Dat is het plan. Vooralsnog lijkt de rest van de EU niet onder de indruk van de dreigementen van Johnson. Het laatste wat Labour, zelfs Lagerhuisleden uit Leave-gebieden, wenst te doen is het hachje van Johnson redden. Alle pogingen om de Brexit in goede banen te leiden kunnen mislukken. „We hadden al meer dan 300 overheidsprogramma’s lopen om voor te bereiden op No Deal. Die hebben we de afgelopen tijd geïntensiveerd”, zegt Barclay. „Want wat er ook gebeurt, op 31 oktober treedt het Verenigd Koninkrijk uit de EU.”