Johnson verliest grip op Brexit door rebellie van Conservatieven

Brexit Premier Johnson leed dinsdag een nederlaag in het Lagerhuis. Zelfs verkiezingen kan hij alleen uitschrijven met parlementaire steun.

Boris Johnson dinsdag in het Lagerhuis tijdens het Brexit-debat.
Boris Johnson dinsdag in het Lagerhuis tijdens het Brexit-debat. Foto AFP / Jessica Taylor

Een andere premier, een andere stijl, andere retoriek, maar dezelfde uitkomst. Net als Theresa May zo vaak overkwam, verloor premier Boris Johnson dinsdagavond laat een belangrijke stemming in het Lagerhuis. Met 328 stemmen voor en 301 tegen besloot het Lagerhuis dat woensdag tijd ingeruimd wordt om een wetsvoorstel te behandelen dat moet regelen dat een No Deal-Brexit voorkomen wordt. „Lekker begin Boris”, wierp een Lagerhuislid Johnson cynisch toe toen de uitslag bekendgemaakt werd.

Premier Johnson was mordicus tegen. Alleen al het behandelen van zo’n wetsvoorstel zou ervoor zorgen dat de EU de onderhandelingen met de Britten over een nieuwe Brexit-deal niet serieus zouden nemen, aldus Johnson.

Net zoals May zo vaak na een verlies opveerde om een toespraak te houden in een poging daadkrachtig te ogen, nam Johnson onmiddellijk het woord. „Als het Lagerhuis morgen voor dit wetsvoorstel stemt, zullen de kiezers moeten beslissen wie naar Brussel gaat om dit te regelen”, zei de premier, een dreigement om nog voor de exit-datum van 31 oktober vervroegde verkiezingen te houden.

Gestuntel

Zelfs voor de late stemming was het een gênante dag voor Johnson.

Jacob Rees-Mogg ligt onderuitgezakt op een van de bankjes. Foto Anna Turley/AFP

Jacob Rees-Mogg, de aanvoerder van de Conservatieven in het Lagerhuis, wekte de woede van collega’s door tijdens het lange debat met geloken ogen onderuitgezakt te zitten. Lagerhuisleden nemen vaker vreemde houdingen aan om hun oor dichter in de buurt krijgen van de verborgen geluidsversterking in de rugleuningen. Rees-Mogg overdreef door ongeveer gestrekt te liggen, een arrogante houding die volgens collega’s misplaatst was, gezien de zwakke positie en het gestuntel van de Tories.

Terwijl de premier ’s middags aan het woord was, besloot Phillip Lee over te steken. Hij verruilde de fractie van de Conservatieven voor die van de Liberal Democrats. Met het afvallen van Lee raakte de regering de meerderheid kwijt. Zelfs de gedoogsteun van het tiental Noord-Ierse unionisten is nu niet meer genoeg om de Tories tijdens stemmingen aan een meerderheid te helpen.

Het vertrek van Lee is deel van een grotere leegloop bij de Conservatieven. Justine Greening, onder May minister voor onderwijs, maakte bekend dat zij bij eventuele volgende verkiezingen niet meer verkiesbaar is. Alistair Burt, een oud-staatssecretaris, zei hetzelfde. En de groep Tories die nog wel verder in de politiek wil, maar die de oekazes van de premier niet vreest wordt eveneens groter. Philip Hammond, tot aan de zomer minister van Financiën, zei tegen de BBC dat „er een groep Conservatieven is die beseft dat dit het moment is om het landsbelang zwaarder te laten wegen dan dreigementen en onze loopbanen”.

Naast Hammond bestaat dat collectief uit Ken Clarke, het langstzittende lid van het Lagerhuis, Nicholas Soames, de kleinzoon van Winston Churchill, Rory Stewart, een groot politiek talent bij de Tories. Zij stemden allen mee met de oppositie. Uiteindelijk besloten 21 Conservatieven te rebelleren tegen hun partijleider.

Lees ook het interview met minister van Brexitzaken Stephen Barclay: ‘No Deal komt alleen door onwrikbare EU’

Johnson heeft deze collega’s in ieder geval tijdelijk uit de fractie gezet en zou hen naar verluidt mogelijk wensen te royeren als zij verzet blijven plegen. Het zou ongekend zijn als de partijleider een groep politici met zo’n lange staat van dienst en zo’n statuur met een pennenstreek uit de partij zou zuiveren.

Mocht het Lagerhuis woensdag na debat een eerste behandeling van het wetsvoorstel goedkeuren, dan is het de beurt aan het Hogerhuis, waar grote tegenstand is tegen een No Deal. De wet zou maandag aangenomen kunnen worden, net voordat het Lagerhuis tot 14 oktober geschorst wordt.

Twijfel over verkiezingen

Johnson stuurt aan op verkiezingen, maar daar heeft hij instemming van twee derde van het Lagerhuis voor nodig.

Oppositiepartijen Labour, de Schotse nationalisten, en de Liberal Democrats zeiden dat ze pas zullen instemmen met een stembusgang nadat No Deal voorlopig via een wet uitgesloten wordt.

Dat betekent dat het politieke rekenwerk begint. Sinds het aantreden van Johnson zijn de Tories in de peilingen gestegen, maar een verkiezingscampagne kan van de Conservatieven nog meer een partij gedomineerd door harde Brexiteers maken, om te voorkomen dat de Tories te veel stemmen verliezen aan Nigel Farage en zijn Brexit Party. De afgelopen dagen zakken de LibDems licht in de peilingen. Corbyn zal verkiezingen steunen als hij denkt dat hij een meerderheid kan behalen met Labour, of op eigen houtje of in een coalitie met de Schotse nationalisten. Het zijn de analyses op de partijbureaus van de oppositiepartijen die cruciaal zijn om te bepalen of Johnson zijn vervroegde stembusgang krijgt.

Johnson is nog geen anderhalve maand premier en hij bungelt, spartelt, heeft zijn politieke krediet al verspeeld en is afhankelijk van de wensen van het Lagerhuis.