Kamer vindt politieke bemoeienis met ongezonde levensstijl terecht

Preventieakkoord Plannen om roken, overgewicht en alcoholmisbruik te bestrijden konden dinsdag in de Kamer op lof rekenen. Sterker nog: het beleid mag nog wel wat harder.

Staatssecretaris Paul Blokhuis van Volksgezondheid (ChristenUnie) kreeg dinsdag van de Kamer lof én kritiek op de afspraken uit het Preventieakkoord.
Staatssecretaris Paul Blokhuis van Volksgezondheid (ChristenUnie) kreeg dinsdag van de Kamer lof én kritiek op de afspraken uit het Preventieakkoord. Foto Bart Maat / ANP.

De tijd dat in Den Haag overheidsbemoeienis met de gezondheid van mensen wordt afgedaan als betutteling is definitief voorbij. Het woord viel zelfs niet één keer tijdens het Kamerdebat dinsdagavond over het zogenoemde Preventieakkoord. Alleen PVV-woordvoerder Edgar Mulder sprak van een „spruitjeslucht” rond de afspraken die staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) met tientallen maatschappelijke organisaties heeft gemaakt in de strijd tegen roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.

Sterker nog, veel partijen in de Tweede Kamer vinden het Preventieakkoord, dat vorig jaar november werd gesloten, niet ver genoeg gaan. Blokhuis kreeg van bijna alle fracties lof voor het feit dat hij zo’n ook in de samenleving breed gedragen akkoord had gesloten. Kwalificaties als „een enorme prestatie” (50Plus) en „een staatssecretaris vol ambitie” (van zijn eigen ChristenUnie-fractie) waren complimenten die Blokhuis in zijn zak kon steken.

Maar zijn eigen fractie, en de grote linkse oppositiefracties, waren kritisch over de hardheid en afdwingbaarheid van de maatregelen. De maatregelen moeten vooral gezond gedrag stimuleren door consumenten beter voor te lichten of betreffen afspraken met de voedselindustrie over een gezonder aanbod. Die zijn onvoldoende, zei PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen. „Hoe kun je als consument gezonde keuzes maken als een kilo frikadellen veel goedkoper blijft dan een kilo mandarijnen?”

Verschillende linkse partijen missen een suikertaks, een belasting op bijvoorbeeld frisdrank met een hoog suikerpercentage. „Bewezen effectief”, volgens GroenLinks-woordvoerder Wim-Jan Renkema. Die vond dat Blokhuis te veel geluisterd heeft naar de producenten die over het akkoord mee onderhandelden. „De pen van de industrie is terug te lezen op elke pagina en dat is democratisch bedenkelijk.”

Pakje sigaretten: 10 euro in 2023

Over de strijd tegen het roken was de Kamer overwegend eensgezind; veel partijen hadden het liefst nog scherpere maatregelen gezien. Maar het parlement is blij dat uit de doorrekening van het akkoord door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat de ambitie om het percentage volwassen rokers in 2040 te verlagen naar ongeveer 5 procent haalbaar is. Dat zal onder meer gebeuren door een stapsgewijze accijnsverhoging zodat een pakje sigaretten in 2023 10 euro gaat kosten, neutrale groene verpakkingen vanaf volgend jaar en de verplichting voor supermarkten en tabakszaken om rookwaar uiterlijk per 2021 uit het zicht van klanten te houden (het ‘uitstalverbod’).

VVD-Kamerlid Hayke Veldman kwam met het voorstel winkeliers hiervoor een jaar extra de tijd te geven. Dinsdagmiddag kreeg de Kamercommissie Volksgezondheid nog een petitie aangeboden van de branchevereniging van tabakswinkels NSO, die stelt dat ondernemers te weinig tijd krijgen om hun winkel te verbouwen. Veldman pleitte voor „bestuurlijke zorgvuldigheid” en een overgangstermijn tot 2022.

Maar de ene na de andere partij, inclusief de drie andere coalitiefracties, wezen het idee van Veldman af. De VVD’er werd zelfs hard aangevallen door andere partijen, waaronder de SP. Kamerlid Henk van Gerven zette Veldman weg als „de politieke tak van de tabaksindustrie”. Staatssecretaris Blokhuis wees uitstel ook af. „Als we dat doen, gaan we onze doelen qua roken niet halen in 2040.”

Veel fracties hadden in het debat over het Preventieakkoord hun eigen stokpaardjes. VVD’er Veldman benadrukte dat hij als liberaal vindt dat het „niet aan de overheid is om te bepalen hoe iemand zijn of haar leven leidt”. 50Plus-woordvoerder Léonie Sazias was blij met de extra beweging voor kinderen op scholen, maar leest „niks over beweegplannen voor ouderen”. PVV’er Mulder wist de islam in het debat te fietsen. „Weet u wat ongezond is? De ramadan: kinderen overdag niks te eten geven en ’s nachts volproppen met suiker.”

Met name de christelijke partijen zeiden preventieve maatregelen rond drugs in het akkoord te missen. CDA-Kamerlid Anne Kuik zei dat rond drugs „een mentaliteitsverandering moet komen zoals nu gaande is bij roken”. De normalisering van het gebruik van xtc en cocaïne noemde zij „egoïstisch eigenplezier met desastreuze gevolgen voor de samenleving”.

Blokhuis zei dat hij „erg trots” is op het akkoord, maar hij erkent dat het onzeker is of met name de ambities rond het terugdringen van overgewicht en problematisch alcoholgebruik worden gehaald. Als blijkt dat het akkoord niet op schema ligt, wil hij de maatregelen verscherpen. Toch toonde hij zich tevreden over wat hij al bereikt heeft. „Als ik naar links kijk doe ik te weinig, als ik naar rechts kijk ben ik doorgeslagen. Misschien heb ik dan wel precies de goede balans gevonden.”