Na jaren stilstand iets meer vrouwen aan de top

Diversiteit Bij een kwart van de bestuursbenoemingen werd afgelopen jaar een vrouw gekozen, blijkt uit de nieuwste Female Board Index. Een record, maar nog altijd minder dan het wettelijk streefcijfer.

Illustratie Studio NRC

Laat een tegenstander van een vrouwenquotum naar de cijfers uit de nieuwste Female Board Index kijken en die zal zeggen: zie je wel, zo’n quotum is onnodig, vrouwen komen er vanzelf wel.

Laat een voorstander van een vrouwenquotum naar dezelfde cijfers kijken en je zal horen: zonder zo’n quotum duurt het veel te lang voordat in de Nederlandse bestuurskamers sprake is van (een beetje) gelijke representatie.

Woensdag verschijnt de Female Board Index 2019, waarin Mijntje Lückerath, hoogleraar corporate governance in Tilburg, bijhoudt hoeveel vrouwen in de top van het beursgenoteerde Nederlandse bedrijfsleven werken. Bij een kwart van de bestuursbenoemingen werd van september 2018 tot en met augustus 2019 gekozen voor een vrouw: in zeven van de 29 gevallen. Een record, aldus Lückerath, die de lijst al twaalf jaar opstelt. De afgelopen tien jaar werden niet eerder zoveel vrouwen aangesteld in de raad van bestuur. De zeven nieuwkomers kwamen in de top van onder meer voetbalclub Ajax, uitzendconcern Randstad en verzekeraar ASR – al begint de nieuwe bestuurder daar, Ingrid de Graaf, officieel pas volgend jaar.

Jaren van stilstand

Het aantal vrouwelijke bestuurders bij Nederlandse beursondernemingen steeg hierdoor van dertien naar achttien (er vertrokken ook twee vrouwelijke bestuurders). Hoewel verhoudingsgewijs een grote toename, valt dit op het totaal aantal bestuursleden nog wel mee: samen hebben de 88 beursondernemingen die Lückerath voor haar gelijkheidsindex onderzocht 213 bestuursleden. Met andere woorden: 8,5 procent van de bestuurders is nu vrouw. Vorig jaar was dat 5,7 procent.

„In eerste instantie was ik wel blij met de cijfers”, zegt Lückerath. „Ik had drie jaar lang een daling laten zien, en nu is er sprake van een best forse stijging. Maar als je kijkt naar het geheel: we zitten nu pas weer op het percentage van 2015.”

Onder commissarissen is het aandeel vrouwen groter. Bovendien stijgt dit aandeel al jaren. Van de 455 commissarissen zijn er nu 122 vrouw, oftewel 26,8 procent.

Het wettelijke streefcijfer ligt overigens hoger. In 2013 werd bepaald dat 30 procent van de leden in raden van bestuur (rvb) en commissarissen (rvc) vrouw moet zijn. Slechts zes bedrijven voldoen nu aan die norm: chemiebedrijf DSM, uitgever Wolters Kluwer, bierbrouwer Heineken, verzekeraar Intertrust, verpakkingsspecialist Hydratec en postbedrijf PostNL. Zes, dat zijn er even veel als een jaar eerder.

De wet met het streven naar minimaal 30 procent vrouwen in de bedrijfstop loopt eind dit jaar af. De vraag is of de regeling nog een keer verlengd wordt, zoals eerder in 2016 gebeurde. De Sociaal-Economische Raad publiceert binnenkort, waarschijnlijk eind deze maand, een advies over man-vrouwdiversiteit in het bedrijfsleven. Verwacht wordt dat verantwoordelijk minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) daarna een besluit neemt over eventuele maatregelen. Dat kan opnieuw verlenging van het wettelijke streefcijfer zijn, maar misschien kiest ze voor een hardere maatregel: invoering van een vrouwenquotum. Al is het de vraag of voor dat laatste een meerderheid in de Tweede Kamer te vinden is.

Gênant dossier

Van Engelshoven noemde het gebrek aan topvrouwen in het Nederlandse bedrijfsleven dit voorjaar in een interview met het AD „één van de gênantste dossiers die op mijn bureau liggen”. Daarbij wees ze onder meer op de in haar ogen te langzame toename van vrouwen in de top. Ook zei ze bedrijven dit jaar te gaan „afrekenen”. De minister publiceerde al een lijst met bedrijven, ook niet-beursgenoteerde, die achterblijven op het gebied van genderdiversiteit, om ze publiekelijk aan de schandpaal te nagelen.

Nog steeds heeft een grote meerderheid van de Nederlandse beursondernemingen geen enkele vrouw in de raad van bestuur, blijkt ook uit de Female Board Index: 71 van de 88. In de rvc zijn vrouwen beduidend beter vertegenwoordigd; slechts 17 bedrijven hebben géén vrouwelijke commissaris.

Veertien bedrijven hebben helemaal geen vrouw als bestuurder of commissaris

Nu telt een raad van commissarissen doorgaans veel meer leden dan het bestuur. Ook is de positie van een bestuurder van groter belang; die heeft de dagelijkse leiding. De toezichthoudende commissarissen staan op grotere afstand van het bedrijf en komen slechts incidenteel bijeen. Een vrouw in het bestuur zegt meer over de diversiteit van een bedrijf.

Veertien bedrijven hebben overigens helemaal geen vrouw als bestuurder of commissaris. Daaronder zijn FastNed (laadstations voor elektrische auto’s), beursbedrijf Flow Traders, Kiadis Pharma en vastgoedbedrijf Bever. Lückerath: „Die bedrijven wijzen vaak naar hun sector als verklaring. Daar werken dan te weinig vrouwen. Of de bedrijven zeggen dat er te weinig vrouwen van gelijke geschiktheid waren.”

Dat kán natuurlijk best waar zijn, vindt Lückerath, er kunnen goede redenen zijn niet voor benoeming van een vrouw te kiezen. „Als een bedrijf daar een écht goede uitleg voor geeft, is het ook prima. Maar het moet wel zijn best hebben gedaan een vrouw te vinden.”

Bedrijven met meer vrouwen aan de top maken niet meer winst. Maar ook niet meer verlies

Opmerkelijk is dat relatief veel vrouwelijke bestuurders in Nederland uit het buitenland komen: 44 procent. Onder de mannen is dat 27 procent. Zegt het iets over de ambities van de Nederlandse vrouw? Niet per se, zegt Lückerath. „Je kunt er ook anders naar kijken. Want waarom zoeken bedrijven voor vrouwen wel in het buitenland en voor mannen niet? De vijver is sowieso veel en veel groter als je je ook op het buitenland richt. Bij mannen stoppen bedrijven blijkbaar eerder met zoeken, is er misschien eerder sprake van gemakzucht.”