Opinie

Even een kabeltje om de voorschriften heen leggen

Maxim Februari

De zomer is voorbij en er moet weer gewerkt worden. Daarom bezoek ik borrels en recepties waar mensen samenkomen in het voornemen fris aan de slag te gaan. Nog een laatste bitterbal, daarna wordt het ernst. En omdat ik schrijver ben, leggen de receptiegangers me uit hoe corruptie in hun kringen werkt, dan ben ik ook weer bijgepraat. „Jij weet het natuurlijk niet, want jij leeft in je eigen veilige wereldje, maar de wereld daarbuiten is slecht.”

Op datzelfde moment woedt een onzichtbare oorlog in mijn hoofd. Ik heb althans net een gloednieuw boek van journalist Huib Modderkolk gelezen onder de titel Het is oorlog maar niemand die het ziet. Het gaat over inlichtingendiensten die tegenwoordig razend druk zijn met digitale spionage en sabotage. Havens en elektriciteitsnetwerken zijn kwetsbaar voor vijandige hacks. Democratieën vallen ten prooi aan verregaande beïnvloeding door buiten- en binnenlandse agenten. De inlichtingendiensten zijn spinnen in dit wereldwijde web en verstevigen hun greep op staat en samenleving. Het is oorlog.

Modderkolks oorlogsboek leest als een thriller. Het wemelt van anonieme tips, gestolen telefoons, Russische wetenschappers en afspraakjes met geheime bronnen in cafés. En dan is er te midden van alle geheimzinnigheid opeens een kabeltje. Een ouderwetse, goedbedoelde stommiteit met een internetkabel die, hoe onnozel ook, nog wel het allergrootste gevaar blijkt op te leveren voor de veiligheid van Nederland. Het kabeltje leert ons de voornaamste les van het boek.

Alles begint bij DigiNotar, een bedrijf dat tot de good guys behoort. Het geeft certificaten af waarmee websites bewijzen dat ze zijn wie ze zeggen te zijn. Om betrouwbaar te zijn, moet DigiNotar zorgen dat het eigen bedrijf nooit kan worden gehackt, en dus is er een geducht veiligheidssysteem met protocollen, kluizen, pasjes en inspecties. Hoe kan het dat dan toch een vals certificaat opduikt? Dat zou volkomen onmogelijk moeten zijn!

De vervalsing brengt het hele land in gevaar. ‘Totale Black-Out’ heet het hoofdstuk waarin Modderkolk de risico’s bespreekt. Stel dat Google, Microsoft en Mozilla de certificaten van DigiNotar onbetrouwbaar verklaren, dan kan de overheid niet meer uitbetalen en kan de douane geen goederen meer laten passeren in de havens. Dan ligt alles plat. Na dagen van koortsachtig zoeken naar het lek vindt een hackexpert een kabel die naar de kluis van DigiNotar loopt.

Bij navraag blijkt dat medewerkers van DigiNotar het veiligheidsvoorschrift rondom toegang tot de kluis „te tijdrovend” hadden gevonden en bovendien was het daarbinnen „ijskoud”. Vandaar dat ze een internetkabel hadden aangelegd waarmee ze van buiten naar binnen konden. En niet alleen zij. Hackers, onder wie Iraanse hackers, konden zo ook makkelijk mee de kluis in. Het lek was dus niet ontstaan door infiltratie van gemene dubbelspionnen maar door medewerkers die het koud hadden.

Dit onnozele scenario is geen zeldzaamheid in wereld van rampen en ongevallen. Denk nog eens terug aan de brand in Moerdijk bij Chemie-Pack in 2011. Er waren natuurlijk wel voorschriften die het werken met open vuur naast brandbare stoffen verboden, maar het leek zo handig toch even met een lasvlam een koude pomp op te warmen bij een opvangbak met xyleen. Wat kon er nou helemaal mis gaan? Wie denkt aan de mogelijkheid van een Totale Black-Out?

Zo sta ik aan het begin van het nieuwe seizoen op recepties met een netwerkkabel en een lasvlam in mijn hoofd. In de volle overtuiging dat het land niet alleen kan ontploffen door vijandelijke aanvallen, maar ook door schlemielige overtredingen van mensen die denken dat hun gedrag geen gevolgen heeft. En als de receptiegangers me vertellen over corruptie in hun omgeving, zie ik overal netwerkkabels door de moraal heen lopen.

Ja, er zijn regels die omkoping verbieden. Maar wat kan er nu helemaal mis gaan als je geld aanneemt van een tussenpersoon? Mag niet, maar smeert de economie. En ja, illegale drugs zijn tegen de wet, maar wat kan er nou helemaal ontploffen als je voor je huisdealer kiest? Een kabeltje om de voorschriften heen, een lasvlam om je portemonnee op te warmen. Niemand die beseft dat een stad erdoor wegzinkt in een moeras van corruptie en misdaad.

De les van de kabel is dat alleen concreet gedrag telt. Aan protocollen, voorschriften, systeeminspecties en andere abstracties heb je helemaal niets als je er met je handelingen van afwijkt. Een open deur, jawel. Maar nu alles abstracter en virtueler wordt, moet je blijven beseffen dat juist individuele en concrete daden leiden tot de Totale Black-Out. Dus: nog één receptie en één bitterbal, en dan gaan we weer concreet iets doen.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.