Joy Delima werd met haar bijrol in Onze straat van Het Nationale Theater genomineerd voor de Colombina.

Foto Benny Stroet

‘Pas op de toneelschool werd ik geconfronteerd met mijn huidskleur’

Interview Joy Delima is pas de tweede zwarte actrice die afstudeert aan de toneelschool in Arnhem. Tijdens haar stage werd ze genomineerd voor een belangrijke prijs.

Stage lopen bij een theatergezelschap en dan meteen genomineerd worden voor een grote toneelprijs. Dat mirakel overkwam Joy Delima (25), die haar nominatie voor de Colombina verdiende met haar bijrol in Onze straat van Het Nationale Theater, in de regie van Daria Bukvic, dit voorjaar. Een maand later studeerde ze af aan de toneelschool in Arnhem.

Delima is pas de tweede zwarte actrice die afstudeert aan haar opleiding. De eerste was Romana Vrede, die bovendien in 2017 als eerste zwarte vrouw de Theo d’Or won. De in Rotterdam opgegroeide Delima belandde op de toneelschool in Arnhem ineens in een vrijwel volledig witte wereld, vertelt ze. „Voor het eerst werd ik echt geconfronteerd met mijn huidskleur. Dat heeft me activistischer gemaakt. In Rotterdam hoefde ik dat gevoelsmatig niet te zijn, maar ineens belandde ik in een klas waarin toen nog niet iedereen even woke [vóór inclusiviteit, red.] was. Ik vond het lastig om me daar thuis te voelen.”

Delima herinnert zich nog dat ze in het eerste jaar van haar opleiding met haar klas naar A Raisin in the Sun ging – een theatervoorstelling over een zwart gezin in een Amerikaanse armoedewijk. „Tot die tijd zag ik eigenlijk alleen maar voorstellingen met witte acteurs, gespeeld voor een vrijwel wit publiek. Maar voor het eerst identificeerde ik me echt met het hoofdpersonage.

„Na de voorstelling deden mijn klasgenoten er een beetje lollig over, en toen ben ik midden op Arnhem Centraal echt tegen ze uitgebarsten. Ik had het gevoel dat ze niet begrepen wat die voorstelling voor me betekende. Het was de maanden ervoor heel confronterend geweest dat ik mezelf nergens terugzag. Ik dacht alleen maar: zal ik als zwarte actrice überhaupt werk kunnen vinden in het theater?

„Ik voelde me onbegrepen in de theatersector. Ik wist ergens wel dat er ook wel acteurs van kleur waren, maar ik zag ze niet. Ik wilde gewoon een actrice kunnen zijn.”

Dat is soms nog ingewikkeld. „Soms lijkt het alsof je voor bepaalde dingen alleen gevraagd wordt vanwege je kleur. Maar ik heb even hard gewerkt als de rest. Dat voelt soms heel alleen.”

Over haar zoektocht naar verbinding heeft ze de autobiografische solovoorstelling Stamboom Monologen gemaakt, die dit seizoen in de theaters te zien is. „Ik had behoefte aan een plek waar ik kon zeggen: jij lijkt op mij, ik blend hierin.”

Voor die voorstelling heeft ze haar stamboom uitgezocht en een DNA-test gedaan, waaruit bleek dat ze elf etniciteiten in zich verenigt. „Ik had gehoopt op een soort ‘volbloed’-uitkomst. Maar de realiteit is anders. In Nederland ben ik de ander, in Suriname ben ik altijd een toerist, nergens waar ik kom zal iemand denken dat ik daar vandaan kom. Daar moet ik in berusten.”

Niet alleen het theater, ook film en televisie zouden volgens Delima diverser moeten worden. „Als je in Rotterdam of Amsterdam in een café zit, komt het zelden voor dat iedereen wit is. Maar in onze films en series is bijna iedereen hetero en wit en volgen relaties volgens ouderwetse rolpatronen.

„We kunnen ons identificeren met Spongebob: een getekende spons. Dan kan je je toch ook makkelijk identificeren met een zwarte transgendervrouw?

„Ik ben opgegroeid met Oprah en Beyoncé, maar dan had je het wel gehad met zwarte vrouwen op tv. Ik hoop dat de jeugd de series, films en voorstellingen kan zien die ik vroeger niet had. Dat zij zich niet hoeven af te vragen: voldoe ik wel aan het schoonheidsideaal omdat ik kroeshaar heb? Ik zou willen dat niet alleen mensen van kleur, maar ook witte mensen zien hoe veelkleurig onze samenleving is. Pas als je het ziet, wordt het normaler. Maar anders blijft een witte wereld de norm.”

Uitreiking toneelprijzen 15 sept op Het Theaterfestival. Stamboom Monologen vanaf januari. Inl: veenfabriek.nl