Niet het kabinet, maar de oppositie had de lastigste zomer | Alfagedrag van de universiteiten

De Haagse Stemming Met Henk Otten, Ingrid van Engelshoven en Arno Rutte. Ook elke ochtend De Haagse Stemming in je inbox? Schrijf je in!

De Haagse Stemming

Als het kabinet eenmaal in shirt en sneakers op de foto is verschenen, de initiatiefnota’s beginnen neer te dwarrelen en de stroom van vertrekkende Kamerleden weer op gang komt, weet je: de zomer is voorbij. Tijd voor de eerste Haagse Stemming van het nieuwe politieke seizoen.

HET WAS NOG NOOIT ZO FIJN DIT KABINET TE ZIJN: Natuurlijk, die brede glimlach op de jaarlijkse heisessie was zorgvuldig geregisseerd. Maar dit kabinet heeft ook alle reden om blij met zichzelf te zijn. Er kwam nipt vóór de zomer een klimaatakkoord. Het pensioenakkoord werd zelfs al goeddeels door de Eerste Kamer geloodst. En er wordt (eindelijk) flink geïnvesteerd: dankzij de lage rente durft zelfs een zuinige minister als Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) dat aan. Er is, kortom, rust in de tent. Vergelijk dat eens met een jaar geleden: toen beheerste de aangekondigde afschaffing van de dividendbelasting het nieuws en was het beste bindmiddel voor de kabinetspartijen de nóg slechtere vooruitzichten in de peilingen. Niet iedereen in de coalitie profiteert nu mee - vooral D66 blijft zoekende - maar een diepe crisis leek nooit zo ver weg als nu.

Het was nog nooit zo makkelijk goed voorbereid te zijn: Niet dat het rustig bleef op het Binnenhof. Van Hormuz tot boerkaverbod, koopkrachtplaatjes tot partijstrubbelingen, er gebeurde genoeg. Bespaar jezelf een stapel aan vakantiekranten om door te bladeren en luister de nieuwste aflevering van onze NRC-podcast Haagse Zaken, waarin Lamyae Aharouay de hele zomer op een rij zet.

DE OPPOSITIE VS ZICHZELF: Terwijl het kabinet zichzelf vierde, hadden de oppositiepartijen het deze zomer drukker met zichzelf. GroenLinks is de naweeën van het vertrek van Zihni Özdil (die zich nu verbindt aan het initiatief Vrij Links) nog niet helemaal te boven. De Partij voor de Dieren zag Kamerlid Femke Merel van Kooten Arissen vertrekken met een bak kritiek op de partijkoers. En bij de SGP nam de jonge generatie het met succes op tegen de oude garde.

De oppositie vs. zichzelf II: Hun grootste redding was dat de eigen onrust in het niet viel bij Forum voor Democratie. Met een grote bijeenkomst met de achterban in Zaandam probeert FVD vanavond de rust terug te brengen, maar die is niet zomaar te herstellen. Henk Otten werd geroyeerd, richtte een eigen partij op met twee overgelopen FVD-senatoren en zag gisteren alweer een derde FVD-Statenlid in de provincie overstappen. Voor het eerst maakte Forum de afgelopen weken een duikje in de peilingen. Zo werd duidelijk dat het conflict binnen de partij én de onvrede onder de kiezers niet alleen “om de centjes” gaat, zoals partijleider Thierry Baudet weken volhield.

FEESTJE ZONDER SLINGERS: Reden genoeg voor Forum om afleiding te zoeken, bijvoorbeeld door een vliegtuigje de lucht in te sturen boven het allereerste Democratiefestval in Nijmegen, met de tekst Democratie = referenda. Een sneer naar Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66), de minister die het festival bedacht en eerder het referendum afschafte. Wilde nou echt niemand komen opdagen, zoals een aantal media vooraf schreef? Dat viel mee. Al leek de beslissing van de PvdA om dezelfde dag een fractie-uitje in Nijmegen te organiseren en níet langs te komen ook een halve sneer.

ALFAGEDRAG: De openingsdag van het academisch jaar is voor het kabinet dan weer geen reden voor een feestje. Er is namelijk volop verzet tegen de plannen van Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66): onderwijsgeld moet in haar visie verschuiven van alfa- naar bèta-studies. Daar hebben de universiteiten helemaal geen zin in, blijkt uit een rondgang van NRC langs 14 rectoren. Ze hekelen de Haagse plannen – om geld te verschuiven en ook om internationalisering te beperken – als “te makkelijk” en een uitwas van “hijgerige politiek”. In het FD merkt Carel Stolker, rector van de Universiteit Leiden, nog eens fijntjes op dat de relatie tussen overheid en de universiteiten nog nooit “zo slecht was als nu”. Van Engelshoven heeft nog heel wat kopjes koffie te drinken.

IK VERTREK: Van de 150 Tweede Kamerleden die in 2017 begonnen, zijn er alweer 30 vertrokken: één op de vijf. Ze gingen het kabinet in, stopten om privé-of politieke redenen of vonden ergens anders een baan. VVD’er Arno Rutte voegt zich binnenkort bij het rijtje als nummer 31. Rutte - een backbencher in de Kamer en bandlid van Harige Harry & The Ladyshavers - wil naar eigen zeggen meer tijd aan zijn gezin besteden en ruilt het Kamerlidmaatschap in voor een baan als consultant. Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) klonk zondag bij Buitenhof opvallend mild over zijn naderende afscheid: vertrekkende parlementariërs krijgen van haar nogal eens een veeg uit de pan. Haar begripvolle reactie bewees: de discussie over overwerkte Kamerleden en hun gebrekkige ondersteuning zal voorlopig niet gaan liggen.

WAT WIJ VOLGEN: Morgen is de eerste echte vergaderdag van de Tweede Kamer in het nieuwe politieke jaar, maar ook vandaag zit niemand stil. D66-Kamerlid Pia Dijkstra kondigt in het AD aan dat haar partij niet wacht op het kabinet en zelf met een initiatiefwet voor euthanasie bij ‘voltooid leven’ (het onderwerp dat de formatie in 2017 bijna liet klappen) gaat komen. En Suzanne Kröger (GroenLinks) presenteert vandaag in een Haags café een initiatiefnota die de luchtvaart moet inperken – een poging om extra druk te zetten op het kabinet. Dat zit in zijn maag met klimaatmaatregelen, Lelystad Airport en de groei van Schiphol.

QUOTE VAN DE DAG:

“Die is er. Maar ik denk niet dat het de veiligheid bevordert als ik nu ga zeggen wie dat wordt.”

Premier Rutte bevestigde afgelopen vrijdag dat het kabinet tijdens Prinsjesdag één ‘designated survivor’ heeft aangewezen (een kabinetslid dat als ‘aangewezen overlevende’ afwezig blijft, mocht het hele kabinet omkomen), een idee dat D66-Kamerlid Joost Sneller baseerde op de gelijknamige Netflix-dramaserie.