D66 zet coalitie onder druk met initiatief over ‘voltooid leven’

Euthanasie Pia Dijkstra (D66) wil een initiatiefwet over ‘voltooid leven’ hoe dan ook doorzetten. Dat was niet de afspraak, zeggen coalitiegenoten CU en CDA.

Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over euthanasie.
Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over euthanasie. Foto Lex van Lieshout/ANP

Eén van de gevoeligste onderwerpen uit de kabinetsformatie van 2017 leidt opnieuw tot spanning in de coalitie. Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) kondigde maandag in het AD aan dat zij begin volgend jaar hoe dan ook haar initiatiefwet voor euthanasie bij ‘voltooid leven’ indient. Het kabinet laat momenteel een onderzoek doen naar hoe groot de problematiek is van mensen die levensmoe zijn en uit het leven willen stappen. Maar Dijkstra zegt nu dat ze „ongeacht de uitkomsten van dat onderzoek” met haar voorstel komt.

Die houding van Dijkstra leidt tot irritatie bij met name ChristenUnie en CDA. Medische ethiek is één van de gevoeligste onderwerpen in Rutte III, waar de liberale partijen D66 en VVD lijnrecht tegenover de twee christelijke partijen staan. De formatie kwam in 2017 nog korte tijd in een crisis, omdat de partijen het oneens waren over ‘voltooid leven’. Uiteindelijk werd in het regeerakkoord afgesproken dat het kabinet geen grote initiatieven op het gebied van medische ethiek neemt. Naar het nut van een ‘voltooid leven’-wet zou onderzoek worden gedaan.

Dat onderzoek, onder leiding van universitair docent Els van Wijngaarden, is momenteel nog bezig en wordt volgens het ministerie van Volksgezondheid begin volgend jaar gepubliceerd. In het regeerakkoord staat dat het kabinet op basis van het onderzoek „zal bezien wat het te doen staat” en dat de Tweede Kamer vervolgens zelf over de initiatiefwet van Dijkstra mag beslissen. Die afspraken zijn maandagochtend bij het wekelijkse coalitieoverleg volgens een coalitiebron „herbevestigd”.

‘D66 houden aan de afspraak’

Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie) liet maandagochtend ook direct weten dat haar partij „D66 zal houden aan de afspraken dat het onderzoek wordt afgewacht, vóór voorstellen op dit terrein ingediend kunnen worden”. Faber zegt dat bij D66 „snelheid belangrijker lijkt dan zorgvuldigheid op een vraagstuk dat letterlijk over leven en dood gaat”.

CDA-Kamerlid Harry van der Molen vindt dat D66 „een voorschot” op de uitkomsten van het nog lopende onderzoek van Van Wijngaarden neemt door te zeggen dat de initiatiefwet er sowieso komt. „Juist vanwege de gevoeligheid hebben we afgesproken een aantal stappen te nemen. Hoe groot is het probleem rond voltooid leven nu eigenlijk? Juist bij een voorstel over leven en dood moet je dat heel goed uitzoeken.”

Volgens D66 gaat de aankondiging van de wet niet tegen de afspraken uit het regeerakkoord in. Dijkstra belooft pas met haar voorstel te komen als het onderzoek van Van Wijngaarden klaar is. Maar ze bevestigt dat „het onderzoek geen reden zal zijn het voorstel niet in te dienen”. Ze wil de resultaten wel gebruiken voor eventuele „verfijning van het wetsvoorstel”, maar die zijn „niet beslissend voor het indienen”. „Het is voor ons een principieel punt.”

Zeven vragen over voltooid leven, de wet en de middelen

Dijkstra zegt dat ze nu aankondigt hoe dan ook door te pakken met haar voorstel omdat D66 „geen urgentie aan de kant van het kabinet merkt op de medisch-ethische onderwerpen”. Ze verwijt verantwoordelijk minister Hugo de Jonge (CDA) ook dat hij geen brede maatschappelijke discussie over ‘voltooid leven’ in gang heeft gezet. „Dat vind ik jammer.”

De Jonge herkent zich niet in de kritiek en laat via een woordvoerder weten dat zijn opdracht „over hoe we als samenleving waardig omgaan met ouderdom en de zorg voor ouderen veel breder is dan het ‘voltooid leven’-debat van D66”. De Jonge zegt dat dit najaar ook eerste gespreksbijeenkomsten over waardig ouder worden en de problematiek van ‘voltooid leven’ gepland staan.

Gevoelig onderwerp

‘Voltooid leven’ is al jaren een zeer gevoelig onderwerp in Den Haag. Het kabinet-Rutte II verraste in 2016 met het omarmen van een ‘voltooid leven’-wet, terwijl de commissie-Schnabel eerder dat jaar geen reden zag de euthanasiewetgeving aan te passen voor de zeer kleine groep mensen met een actuele doodswens zonder medische grondslag. Kamerlid Pia Dijkstra kondigde eind 2016 haar initiatiefwet aan, die erin voorziet dat speciale ‘stervensbegeleiders’ meerdere gesprekken met ouderen voeren om te onderzoeken of de doodwens vrijwillig en duurzaam is en hen ook wijzen op alternatieven.

Critici van het plan vinden dat er juist in de levens van ouderen geïnvesteerd moet worden en vrezen dat zij door een ‘voltooid leven’-wet het gevoel kunnen krijgen overbodig te zijn. Artsenfederatie KNMG noemde het plan eerder „onwenselijk”.