Universiteiten gaan tegen minister in en korten alfa-studies niet

Herverdeling Kabinetsbeleid om geld weg te halen bij alfa- en gammastudies wordt niet gevolgd.

Hoogleraren en professoren lopen maandag in toga in de Domkerk in Utrecht
Hoogleraren en professoren lopen maandag in toga in de Domkerk in Utrecht Foto Rick Nederstigt/ANP

De algemene universiteiten verschuiven het komende jaar geen geld van alfa- en gammastudies naar bèta en techniek. Daarmee gaan ze in tegen de wens van minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, D66) om het budget opnieuw te verdelen ten gunste van deze studierichtingen. De universiteiten willen juist interdisciplinaire samenwerking bevorderen, blijkt uit een rondgang van NRC.

Lees ook: Universiteiten vinden andere dingen belangrijk dan het kabinet

„Wij vinden het een slecht idee om geld weg te halen bij alfa- en gammastudies”, zegt Karen Maex, rector van de Universiteit van Amsterdam. „Juist nu we te maken hebben met grote maatschappelijke uitdagingen. De impact van innovaties is enorm, het is belangrijk dat je daar vanuit alle expertises naar kijkt. Denk aan de energietransitie of kunstmatige intelligentie.”

„Vrijwel elke technologische vooruitgang heeft alfa- en gammastudies nodig voor een compleet beeld en maatschappelijke aanvaardbaarheid”, zegt Anton Pijpers, bestuursvoorzitter van de Universiteit Utrecht. „Wij gaan ons financieel verdeelmodel niet veranderen.”

Van Engelshoven besloot deze zomer tot herverdeling van het budget na advies van de commissie-Van Rijn over de financiering van het hoger onderwijs. Er is grote vraag naar bèta en techniek vanuit de arbeidsmarkt, terwijl sommige opleidingen studentenstops hanteren. De minister besloot ook dat de bekostiging minder afhankelijk wordt van studentenaantallen: 324 miljoen euro zal niet meer op basis van het aantal studenten per universiteit worden verdeeld. Daarvan wordt 250 miljoen euro verdeeld op basis van het aandeel studenten bèta of techniek. Technische universiteiten profiteren daar dus het meest van.

Maar universiteiten mogen zelf bepalen hoe zij het bedrag van het Rijk besteden. Dit plaatst algemene universiteiten voor een dilemma: als zij niet op alfa, gamma en medisch willen korten (er is ook een groot tekort aan medisch specialisten), moeten zij geld elders zien te vinden - bijvoorbeeld door uitgaven vooruit te schuiven of het aanspreken van hun vermogen. Niet kiezen voor bèta en techniek betekent dat hun faculteiten zullen achterlopen bij technische universiteiten.

De Radboud Universiteit in Nijmegen doet de effecten van de herverdeling voor de komende twee jaar teniet, „deels met hulp van de minister en deels op eigen initiatief”, zegt rector Han van Krieken. De minister heeft 41 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een ‘zachte landing’.

De Universiteit Leiden heeft nauwelijks speelruimte, zegt rector Carel Stolker. „Wij hebben bij geesteswetenschappen veel studies zoals Japans, Papuatalen, Koreaans, Portugees en Turks. Daar kunnen en willen we niet op bezuinigen.”

Van Engelshoven begrijpt dat de algemene universiteiten de herverdeling niet volgen, zegt ze tegen NRC. „Dat is aan hen. Ik kan niet in hun bedrijfsvoering kijken.” Ze staat nog steeds achter de „spoedoperatie”. Ze zegt: „De vraag naar technisch geschoolden is enorm.”

Maandagmiddag houdt Van Engelshoven een toespraak tijdens de officiële opening van het academisch jaar in de Pieterskerk in Leiden. Tientallen meters verderop demonstreren dan wetenschappers en studenten onder de naam WOinActie. Door hoge werkdruk, competitie, grillige eisen uit Den Haag en dalende inkomsten per student staan universiteiten onder grote druk, klinkt het in de academische wereld. Carel Stolker: „In de zeventien jaar dat ik bestuurder ben, zijn de verhoudingen met Den Haag nog nooit zo beroerd geweest als nu.”