Opinie

Stop met verdacht maken van de geesteswetenschappen

Academische jaar Bezuinigen op alfa- en gammastudies toont een illiberale tendens, schrijft naar aanleiding van de alternatieve opening van het academisch jaar in Leiden

De onthulling van veertien portretten van vrouwelijke hoogleraren in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden in maart vorig jaar.
De onthulling van veertien portretten van vrouwelijke hoogleraren in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden in maart vorig jaar. Foto Remko de Waal/ANP

Ik had nooit gedacht dat ik Noord-Korea nog eens als serieus voorbeeld zou gebruiken om de situatie in Nederland te duiden. Maar de laatste tijd doe ik niet anders. De vergelijking met Noord-Korea is ontegenzeggelijk extreem en pessimistisch, maar helaas niet gespeend van waarheid.

In Noord-Korea zijn de geesteswetenschappen – en laten we daar voor het gemak ook even de sociale wetenschappen onder verstaan – in de jaren zestig al gekneveld, gezuiverd en uiteindelijk volledig monddood gemaakt. Dat ging gepaard met een machtsovername door de familie Kim, dezelfde familie die het alleenrecht heeft op het leveren van de Opperste Leider in een land waar loyaliteit aan de Leider de enige waarde is.

De verandering van een socialistische staat in een totalitair systeem werd aanzienlijk vergemakkelijkt doordat de kritische geluiden van historici en sociologen niet meer te horen waren. De visie van de Kim-clan op de geschiedenis werd leidend, er was geen wetenschap meer om deze in Frage te stellen. Dat zien we vandaag de dag terug in de orwelliaanse Noord-Koreaanse geschiedschrijving waarin de noden van het heden helderder worden weerspiegeld dan de feiten van het verleden.

Betekenisloze pretstudies

Lees ook: Alfa en gamma moeten nu onnodig vechten om geld

Anders dan in Noord-Korea zijn de geesteswetenschappen nog steeds een essentieel onderdeel van onze maatschappij. Ze zijn vaak verguisd, bijvoorbeeld als „ondermijners” van de samenleving, door Thierry Baudet, of als betekenisloze „pretstudies” volgens toenmalig Tweede Kamerlid Pieter Duisenberg (nu VSNU-voorzitter en als zodanig een onwaarschijnlijke en ineffectieve voorvechter van de geesteswetenschappen). En ze zijn altijd onderbezet en uitgebuit: geesteswetenschappers werken structureel extreem veel over, maken lachwekkend weinig kans op onderzoekssubsidies (meer dan 90 procent gaat naar andere gebieden), doen hun onderzoek in avond, weekend en vakantie, en leiden ook nog eens 54 procent van de studenten op met maar 36 procent van het aantal docent-onderzoekers.

Maar de geesteswetenschappen zijn ook onmisbaar: omdat ze opleiden (tel het hoge aantal alfa’s en gamma’s in de huidige regering maar even), duiden wat er in de wereld gebeurt, bekritiseren (als er uitspraken worden gedaan die wetenschappelijk niet gestaafd kunnen worden), vermenselijken wat we in eerste instantie niet begrijpen, en tenslotte: kruisbestuiving met bètawetenschappen mogelijk maken. Des te onbegrijpelijker zijn de bezuinigingen die dit kabinet de geesteswetenschappen oplegt: tot zo’n honderd miljoen per jaar, wat op duizenden verdwenen werkplekken kan neerkomen.

Onze eigen opening

Daarom organiseren wetenschappers en studenten (WOinActie, FNV, VAWO, LSVB) op maandag 2 september hun eigen opening van het nieuwe academische jaar: de Ware Opening van het Academische Jaar in Leiden, op een steenworp afstand van waar minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) tijdens de reguliere opening in de Pieterskerk het regeringsbeleid zal pogen te rechtvaardigen.

De Ware Opening is deels protest tegen de bezuinigingen van OCW op het wetenschappelijk onderwijs en dan met name op de alfa, gamma en medische sectoren. Het is deels ook een roep om eindelijk de achterstallige investeringen te doen. Maar het is ook een steeds massaler wordende uiting van fundamentele eensgezindheid over wat wetenschap in onze samenleving zou moeten zijn.

Lees ook: Afbraak van de geesteswetenschappen sloopt ook onze vrijheid

Dit kabinet zet al jaren groots in op het scheren van de geesteswetenschappen. Begonnen met de in het regeerakkoord opgenomen moties van Pieter Duisenberg en Michel Rog om meer te investeren in techniek en bèta, en aangejaagd door moties van Duisenberg die de geesteswetenschappen politiek verdacht maakten, werd het vonnis geveld door het neoliberale rapport van de commissie-Van Rijn. Het concludeert dat de bèta- en techniekstudies ondergefinancierd werden (wat klopt) en dat de alfa, gamma en medische studies hun financiering deels aan bèta en techniek moesten overdragen.

Anti-intellectualistisch

Maar dat het kabinet – met notabene een minister op Onderwijs van onderwijspartij D66 – zou besluiten de aanbevelingen uit te voeren, overviel de academische gemeenschap: zo’n beslissing leek toch beter te passen bij een toekomstig kabinet met anti-intellectualistische partijen als FVD of PVV. Of in het Brazilië van Bolsonaro.

Of in Noord-Korea, waar men al langer weet dat een onvrije maatschappij geen vrije wetenschapsbeoefening tolereert – en andersom. Want de reden dat de Ware Opening van het Academische Jaar nu zoveel stof doet opwaaien en vanuit alle hoeken van academisch Nederland steun krijgt toegezegd, is niet alleen dat er weer eens bezuinigd wordt of dat de werkdruk nu echt ongezond hoog is (wetenschappers komen nu eenmaal slecht voor zichzelf op). Het is de schok van de tegen illiberale en antidemocratische sympathieën aanschurkende kabinetscampagne tegen de geesteswetenschappen geweest die wetenschappers en studenten mobiliseert. Brazilië en Hongarije, laat staan Noord-Korea zijn in Nederland nog ver weg, maar dankzij dit kabinetsbeleid wel dichterbij gekomen. Dat gaat in tegen alles waar academie en wetenschap voor staan. Daarom staan wij pal voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek omdat vrije wetenschapsbeoefening (onderzoek en onderwijs) in alfa, bèta, gamma en medicijnen noodzakelijk is voor een duurzame, welvarende democratie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.