De korte geschiedenis van SC Hoge Vucht is er één van stelselmatig geweld

Amateurvoetbal Voor het eerst sinds 2014 haalde de KNVB een hele club uit de competitie: SC Hoge Vucht uit Breda. NRC blikt terug op de vechtpartijen, de schorsingen en herhaaldelijke discriminatie.

Foto Daniel Niessen

„Laat hem maar kapot bloeien.” Een groepje jonge mannen staat achter een raam in de kantine van amateurvoetbalclub Right ’Oh uit Geertruidenberg. Achter de ruit ligt een speler van tegenstander SC Hoge Vucht op de grond, met zijn armen om zijn been geklemd. De speler wilde met alle geweld door de ruit schoppen, toen werd zijn slagader geraakt. Het bloed spuit eruit.

Op warrige beelden, gemaakt met een telefoon, is te zien hoe een andere speler van Hoge Vucht een volle prullenbak van ruim een meter tegen de deur van de kantine gooit. Het is de aanvoerder. De voorzitter van Hoge Vucht probeert hem nog tegen te houden, maar dat mislukt. De blauw-gele bak vliegt net niet door de ruit.

Het is een wedstrijd in de vierde klasse, het op een na laagste amateurniveau, november vorig jaar. Right ’Oh uit Geertruidenberg tegen SC Hoge Vucht uit Breda. Met nog een kwartier te gaan staat Right ’Oh met 2-0 voor, als de keeper van de bezoekers een rode kaart krijgt. Hij zou een tegenstander hebben geschopt en geslagen. De voorzitter van Right ’Oh weet dat een supporter van zijn club, geen lid, al de hele middag bier heeft staan drinken. Hij hoort wat de supporter op vijftig meter afstand richting de keeper roept: „Kankerzwarte!” Daarna loopt het uit de hand.

Geen enkel team van SC Hoge Vucht mag nog wedstrijden spelen, oordeelde de tuchtcommissie van de KNVB in maart. „De tuchtcommissie is van oordeel dat de vele incidenten maatschappelijk gezien een zeer negatieve uitstraling hebben op de voetbalsport in het algemeen en de KNVB in het bijzonder”, staat in een vertrouwelijke uitspraak, in bezit van NRC. Het is de zwaarste sanctie die de KNVB kan opleggen. Het gebeurt bijna nooit. De laatste keer was in 2014, toen alle teams van Hargasport uit Schiedam uit de competitie werden genomen. Het betekende meteen het einde van de amateurclub.

Vanaf het begin, het seizoen 2006-2007, waren er problemen bij SC Hoge Vucht en voorganger VV Barça. In de tuchtuitspraak somt de KNVB vijftien incidenten van „fysiek en verbaal geweld” op. Scheldpartijen, massale vechtpartijen, een bedreigde scheidsrechter. Tegenstanders die weigerden om nog langer tegen Hoge Vucht te spelen.

De korte geschiedenis van SC Hoge Vucht is er één van stelselmatig geweld. Maar ook van moeizame pogingen om een goedlopende amateurclub te stichten in een probleemwijk – en van de botsing tussen clubs uit witte Brabantse dorpen en een multiculturele stadsclub op de laagste amateurniveaus. Voorzitter Hassan Lammou van SC Hoge Vucht: „Voor mij laat dit verhaal zien dat de racisten hebben gewonnen.”

Een moeilijke wijk

Hassan Lammou is achttien jaar als hij met een paar vrienden besluit een amateurclub op te richten in Hoge Vucht. De voorzitter van de club sprak niet eerder uitgebreid over het ontstaan en de neergang van zijn club. Hij zit achter een tafel op het kantoor waar hij werkt als jongerencoach, in Oosterhout. Lammou heeft een stoppelbaardje en strak achterover gekamd haar, met veel gel erin.

Toen FC De Geeren ophield te bestaan, vertelt Lammou, was er geen voetbalclub meer in Hoge Vucht. Tot het dichtbij gelegen Advendo voelen veel jongens uit de wijk zich niet aangetrokken, dus komt hij zelf in actie. Al snel zijn er genoeg leden om met zes teams te beginnen. Lammou: „We hadden alles voor elkaar, maar toen we naar de notaris gingen, vroeg die man: hoe gaat de club heten? Hadden we nog niet over nagedacht. We waren fan van FC Barcelona, een club zoals wij willen zijn: spelers van over de hele wereld samen in een club.” De club heet vanaf dat moment vv Barça.

De velden van de club liggen in het uiterste noorden van Breda, in de wijk Hoge Vucht. Het winkelcentrum in het hart van de wijk is een geliefde hangplaats voor jongeren. De met glasplaten overdekte passages zijn omringd door lage, grijze flats. Veel sociale woningbouw, relatief veel criminaliteit. In de vier wijken die samen Hoge Vucht vormen – Wisselaar, Biesdonk, Geeren-Noord en Geeren-Zuid – verdienen de inwoners veel minder dan het gemiddelde van Breda. In Geeren-Zuid is het gemiddelde jaarinkomen 16.900 euro, tegen een Bredaas gemiddelde van 27.300 euro. Lammou: „Het is geen makkelijke wijk. Veel jongens hingen rond op straat.”

Foto Daniel Niessen

Wethouder Daan Quaars (Sport, VVD) van Breda spreekt van „een wijk die aandacht nodig heeft”. Een omgeving ook die volgens hem „een voetbalclub verdient”. Want: „Ieder uur dat je op een voetbalveld staat, kun je geen rottigheid uithalen op straat. Michael Jordan zorgde er in zijn eentje voor dat Amerikaanse jongens gingen basketballen en niks anders.” Bij de gemeente zijn ze daarom blij met de komst van de voetbalclub.

Hassan Lammou merkt al snel dat niet iedereen zo positief is. Scheidsrechters vragen voor de wedstrijd aan zijn spelers of ze wel Nederlands spreken. Terwijl ze wel Nederlands móéten spreken, zegt Lammou. „We spelen met Marokkaanse, Turkse, Antilliaanse en Nederlandse jongens. Die verstaan elkaar anders ook niet. Maar ja: in die sfeer begonnen wij onze wedstrijden vaak al.”

Vooral in de kleine dorpjes rond Breda, bij witte clubs, zou sprake zijn van racistische opmerkingen. Vaak begint het langs de kant, waar een neef of vriend van een speler een conflict krijgt met een andere toeschouwer. Als er geduwd wordt, gaan ook de spelers van VV Barça zich ermee bemoeien. „In feite waren er vaak twee wedstrijden bezig. Eentje naast het veld en eentje erop”, zegt Lammou.

In de krant BN/De Stem staat een verslag van het eerste incident waarop de tuchtcommissie van de KNVB de algehele schorsing van de club baseert. Het is een duel in de nacompetitie tussen Boeimeer en VV Barça in 2007. Bij Boeimeer heeft 3 procent van de spelers een niet-Nederlandse achtergrond, bij VV Barça 80.

Massale vechtpartij

Tijdens de wedstrijd krijgen spelers van VV Barça racistische opmerkingen om hun oren. Een opstootje ontaardt al snel in een massale vechtpartij tussen tientallen supporters van beide clubs. Kantinestoelen, bierflessen en glazen vliegen door de lucht. De politie moet eraan te pas komen om de vechtpartij te stoppen. Eerder dat seizoen meldde Omroep Brabant al dat twee spelers van amateurvereniging DESK aangifte hebben gedaan omdat ze door spelers van VV Barça mishandeld zouden zijn in de kleedkamer.

Zo gaat het al vanaf het allereerste moment bij de club uit Hoge Vucht. Een jaar na de oprichting van VV Barça doet het bureau discriminatiezaken in Breda een onderzoek naar racisme in het lokale amateurvoetbal. De onderzoekers spreken met spelers en bestuurders van acht clubs, waaronder Barça. Ze bezoeken ook een paar wedstrijden van Barça. Opgeteld melden de clubs 78 gevallen van discriminatie als het bureau hen benadert. Uit zichzelf meldt bijna niemand iets, concluderen de onderzoekers; slechts twee incidenten waren al bij het antidiscriminatiebureau gemeld voordat het onderzoek begon.

In een paar alinea’s schetst het bureau ook het probleem van VV Barça. Tijdens één van de bezochte wedstrijden blijft het lange tijd rustig. Totdat de grensrechter van Barça vlagt voor buitenspel. Dan roept iemand uit het thuispubliek: ‘Hé klootzak, kut-Marokkaan!’ De grensrechter wil de man aanvliegen en kan nog net worden tegengehouden. De wedstrijd ontaardt daarna in een ordinaire schoppartij. „Wanneer VV Barça uit speelt heeft de tegenstander, en het publiek, meer lef om te discrimineren”, schrijven de onderzoekers. Een speler van VV Barça zegt: „Het is net of je de hele wedstrijd in je arm wordt geknepen. Op een gegeven moment ga je van je afbijten.”

In 2008 ziet journalist Cyril Rosman hetzelfde als hij een tijdje meespeelt met de club en er een boek over schrijft. Als speler van VV Barça wordt hij veel wantrouwender ontvangen door tegenstanders dan als lid van de ‘witte clubs’ waar hij eerder voetbalde. Racisme ziet en hoort hij ook – hoewel zeker niet elke wedstrijd. Zijn clubgenoten laten het niet makkelijk van zich afglijden, merkt hij – ze worden al snel agressief.

De kantine van SC Hoge Vucht, voorheen VV Barça, staat leeg sinds de club uit Breda door de KNVB uit de competitie is genomen. Foto Daniel Niessen

De laatste kans

Hassan Lammou komt, aan de tafel in zijn kantoor, ook met allerlei voorbeelden van discriminatie. „Ik herinner me een wedstrijd in Tilburg waarbij een supporter van de tegenpartij tussen de twee dug-outs stond. Hij riep ‘zwarte’ naar onze spelers en ‘ga terug naar je eigen land’. Dat ging maar door. Dan merk je aan onze spelers dat ze het horen, dat ze steeds harder gaan spelen. En dat gebeurt bijna elke week. Soms loopt het dan helemaal uit de hand, en dat mag niet, dat weet ik. Maar ik wil dat er ook oog is voor waar het vandaan komt.”

De KNVB verzamelt van elke amateurclub het aantal tuchtzaken dat wordt aangespannen. De bond heeft, zolang scheidsrechters of clubs meldingen maken, een goed overzicht van incidenten op en rond de velden. VV Barça komt al snel op de radar van de bond. Vanaf de eerste incidenten biedt de bond ook hulp aan. VV Barça kan een verenigingsadviseur raadplegen, die namens de KNVB enkele tientallen Brabantse clubs ‘onder zijn hoede’ heeft. Die kan het bestuur helpen een goede structuur op te zetten, kan trainingen aanbieden voor de bestuurders over de omgang met moeilijke spelers en supporters. De overtuiging van de KNVB is: zolang het bestuur van een club grip kan krijgen op de elftallen en fans, is het mogelijk het aantal incidenten terug te draaien.

Maar er verandert niets. Meerdere duels worden gestaakt, de politie moet een aantal keer komen opdraven en supporters gaan regelmatig met elkaar op de vuist. In 2015 wordt het eerste elftal van de club voor straf teruggezet naar het laagste amateurniveau.

De KNVB waarschuwt dan: dit is jullie laatste kans, anders gaan we de club ontbinden. VV Barça komt met een ‘verbeterplan’. Het bestuur wordt uitgebreid naar negen man, zodat bij elke wedstrijd een bestuurslid aanwezig kan zijn. Jeugdteams krijgen trainers, coaches en leiders. De regels worden nog eens duidelijk gemaakt aan de leden, spelers die zich misdragen worden harde straffen of royement in het vooruitzicht gesteld. Voor thuiswedstrijden van het eerste elftal wordt een groepje stewards gevormd – het ‘toezichtteam’ – dat speciale hesjes draagt.

Hassan Lammou: „We hebben als bestuur echt proberen in te grijpen. We zagen ook dat er geen incidenten met supporters meer waren tijdens thuisduels, toen het toezichtteam er was. Sommige teams trainden drie keer per week, daar hadden coaches en leiders meer grip op de jongens. Dan kun je ze echt coachen, zorgen dat ze niet reageren als er iets wordt geroepen, dat ze weerbaar zijn.”

Aan het begin van het seizoen 2017-2018 krijgt de club een andere naam, om meer het gezicht van de wijk te kunnen worden. Het is vanaf dan SC Hoge Vucht. Hassan Lammou traint het hoogste jeugdelftal. Een talentvol team, ze promoveren een aantal keer. Maar er spelen ook veel jongens met korte lontjes, geen lieverdjes. En het met geweld reageren op opmerkingen van tegenstanders – daar krijgt het bestuur maar geen grip op. Zeker niet, geeft Lammou toe, bij teams waar minder wordt getraind. Sommige spelers komen een kwartier voor de wedstrijd. Die laten zich niet veel vertellen.

Andere zienswijze

Lammou zegt meermaals bij de KNVB melding te hebben gedaan van racisme, maar die zou nooit actie hebben ondernomen. In de uitspraak van de tuchtcommissie wordt het optreden van de KNVB rondom racisme bekritiseerd. Zo is de bond volgens de uitspraak „niet adequaat” opgetreden tegen ploegen, spelers en supporters die spelers van Hoge Vucht hebben gediscrimineerd. Nieuwe inspanningen van de KNVB zijn volgens de onafhankelijke tuchtcommissie noodzakelijk, zoals opleidingen, onderzoek en adequate tuchtmaatregelen. „De bekende slogans uit de Champions League en eredivisie zoals ‘no to racism’ moeten ook in het amateurvoetbal worden waargemaakt”, staat in de uitspraak.

Een KNVB-woordvoerder stelt dat de bond er alles aan doet racisme en discriminatie van de velden te weren. Hij zegt dat de tuchtcommissie onafhankelijk van de KNVB werkt en er dus een andere zienswijze op kan nahouden. Wel is het volgens de woordvoerder belangrijk dat racistische incidenten worden gemeld, want alleen dán kan er worden opgetreden.

De aanklager amateurvoetbal, die onafhankelijk werkt, moet voldoende bewijsmateriaal hebben om te kunnen bestraffen. Vanaf dit seizoen worden meldingen van discriminatie op het voetbalveld apart geregistreerd, terwijl die voorheen onder de noemer „grensoverschrijdend gedrag” vielen. De KNVB verwacht dat daardoor gerichter kan worden opgetreden tegen clubs die zich misdragen.

Foto Daniel Niessen

Ondanks alles, vindt de KNVB, is er een moment dat het ophoudt. Daar is de tuchtcommissie het mee eens. „Met betrokkene is de aanklager (en ook de KNVB) van mening dat racisme ook ernstig wangedrag is dat niet op of rond een voetbalveld thuishoort en dat hiertegen hard opgetreden moet worden”, schrijft de commissie in de uitspraak. „Maar de aanklager is ook van oordeel dat racisme nooit een reden mag zijn om fysiek geweld te gebruiken naar een ander persoon. Betrokkene kan zich dan ook niet verschuilen achter het feit dat haar leden racistisch bejegend zouden zijn. Ook een mogelijk gebrek aan doorpakken vanuit de KNVB c.q. (het ontbreken van) beleid rondom racisme kan geen rechtvaardigingsgrond opleveren. De vereniging blijft altijd zelf verantwoordelijk.”

Wanneer de KNVB zich een seizoen geleden nóg sterker gaat bemoeien met SC Hoge Vucht – de club valt net als ongeveer 45 andere amateurteams onder een speciale aanpak van de bond voor ‘risicoverenigingen’ – is er even hoop dat het beter zal gaan. Toch zijn er meteen weer incidenten. In november moet het derde team van SC Hoge Vucht op bezoek in het Brabantse Dorst, tegenstander is Neerlandia 4. De thuisclub leidt het duel ruim, een foutieve beslissing van de scheidsrechter zorgt voor woede bij de spelers van SC Hoge Vucht. De arbiter wordt zelfs bespuugd, zien ze bij Neerlandia. Spelers van Neerlandia besluiten dan meteen: we gaan niet meer naar de uitwedstrijd. Twee weken later speelt het eerste elftal van SC Hoge Vucht tegen Right ’Oh uit Geertruidenberg, het duel waarbij de speler van Hoge Vucht een slagaderlijke bloeding opliep toen hij door de kantineruit wilde trappen. De grens is dan definitief bereikt.

En ja, erkent voorzitter Joop de Jongh van Right ’Oh, de spelers van Hoge Vucht reageerden op een discriminerende opmerking van iemand langs de kant. Maar hij is ook kritisch over het gedrag van de spelers van Hoge Vucht: „Ze zoeken een stok om mee te slaan. Als ze kampioen worden is er niks aan de hand. Maar als ze benadeeld worden, dan gaat het mis.”

De tuchtcommissie oordeelt dat de inspanningen van het bestuur van SC Hoge Vucht niet overtuigend zijn geweest. De clubleiding zou „onvoldoende greep op de gang van zaken op en rondom de velden hebben” en „evenmin bestaat het idee dat het bestuur van de vereniging echt van mening is dat er een groot probleem is”.

SC Hoge Vucht bestaat nog steeds. De kantine is in eigendom, de grond is van de gemeente. Een eigen veld heeft de club niet meer. Wethouder Quaars zegt dat hij nog altijd in gesprek is met het bestuur. „Ik kan niet zeggen: ik trek de stekker eruit. Het zijn jongens die in de Hoge Vucht wonen, die willen voetballen, maar blijkbaar gaat dat niet vanzelf.” Hij zegt dat het maatschappelijk gezien belangrijk is dat er in de wijk wordt gevoetbald. Inmiddels is er een projectleider actief in de wijk, betaald door de gemeente, die moet onderzoeken of er toekomst is voor een club in de Hoge Vucht. „Dat wordt nu de uitdaging: hoe zorgen we ervoor dat het een buurt blijft waar iedereen fatsoenlijk met elkaar omgaat, en waar ze kunnen blijven voetballen.”

Oprichter Hassan Lammou heeft tegen spelers gezegd dat ze beter ergens anders kunnen gaan voetballen. Toch doet lang niet iedereen dat. „Veel afleiding is er niet in de Hoge Vucht. Veel jongens gaan in het weekend weer de straat op, denk ik. Het buurthuis, de bibliotheek en het jongerencentrum zijn dicht. Zo blijft er weinig over in de Hoge Vucht. Alleen ons clubhuis was altijd open.”

Correctie (5 september 2019): Op een van de foto’s bij dit stuk waren de velden te zien van een rugbyclub, die niet in het verhaal voorkomt. Die foto is vervangen.