Bijna twee miljoen mensen in Assam riskeren rechteloosheid

Volkstelling in India Mensenrechtenorganisaties vrezen dat de bevolkingslijst spanningen aanwakkert tot ver buiten deelstaat Assam. „Dit is een extreem zorgwekkende situatie”, zegt een VN-rapporteur.

Een jongen wordt gefotografeerd voor het nieuwe bevolkingsregister in Assam. Dit lijkt vooral gericht tegen moslim-migranten.
Een jongen wordt gefotografeerd voor het nieuwe bevolkingsregister in Assam. Dit lijkt vooral gericht tegen moslim-migranten. Foto Anupam Nath/AP

Hij wel, zij niet. Bijna twee miljoen inwoners van Assam zochten dit weekend vergeefs naar hun naam op een nieuw bevolkingsregister, een omstreden lijst bedoeld om illegale migranten in een van Indiaas meest noordoostelijke deelstaten op te sporen. Een speciaal tribunaal gaat nu oordelen of zij zich überhaupt wel ‘Indiër’ mogen noemen.

Zo niet, dan dreigt een leven als stateloze, mogelijk opgesloten in een van de tien massale detentiecentra die de regering van Assam zegt te willen bouwen. Aan de eerste, met een capaciteit voor drieduizend mensen, wordt al druk getimmerd.

Mensenrechtenorganisaties vrezen dat de lijst spanningen zal aanwakkeren tot ver buiten Assam, waar woede over ‘ongebreidelde’ migratie vanuit het aangrenzende Bangladesh eerder leidde tot jaren van bloedig geweld. De regering van premier Narendra Modi heeft aangekondigd dit proces elders in India te willen herhalen.

Aan de publicatie ging een bureaucratische nachtmerrie vooraf. De 33 miljoen mensen die zich aanmeldden, moesten bewijzen dat hun wortels in India teruggingen tot voor 1971, toen Bangladesh onafhankelijk werd. Maar het bezitten van zulke soms decennia-oude documenten is zeker in ruraal India geen vanzelfsprekendheid – helemaal niet voor vrouwen.

En advocaten wijzen op talloze gevallen waarin namen in documenten verkeerd gespeld bleken. Tot wat voor arbitraire situaties dit leidde, bleek vorig juli toen een conceptversie van de lijst werd gepubliceerd. Daarop ontbraken 4 miljoen mensen, waarbij geregeld binnen één familie de een er wel op stond en de ander niet.

De voorbije maanden kregen zij de kans nieuwe documenten aan te dragen. Sommigen vluchtten, anderen ontnamen zich het leven.

Veel meer illegalen hadden geschrapt moeten worden

Biswa Sarma prominent BJP-lid en minister in deelstaat Assam

Onduidelijk is wat het lot zal zijn van de bijna twee miljoen mensen die het definitieve register dit weekend niet haalden. Zij hebben vier maanden de tijd in beroep te gaan bij speciale vreemdelingentribunalen die worden voorgezeten door oud-rechters, advocaten en ambtenaren. Die uitspraak kunnen ze daarna aanvechten tot aan het Hooggerechtshof.

Dat hele proces kan jaren duren: jaren waarin onbekend is wat hun rechten zullen zijn. De tribunalen hebben een dubieuze reputatie. Zij verklaarden reeds ruim 100.000 mensen tot ‘vreemdeling’, van wie ruim de helft in afwezigheid van de persoon in kwestie – veelal omdat de oproep om voor te komen hen nooit bereikte.

Zo’n duizend van hen zitten vast in overvolle gevangenissen. Vele anderen verdwenen van de radar. Slechts een handjevol werd naar Bangladesh gedeporteerd: formele afspraken daarover zijn er tot op heden niet.

„Dit is een extreem zorgwekkende situatie”, zegt Fernand de Varennes, speciaal rapporteur Minderheden voor de Verenigde Naties, over de telefoon vanuit Genève. ,,Kijk naar wat er gebeurde met de Rohingya in Myanmar waar hun stateloosheid heeft geleid tot een extreme humanitaire crisis. Hier hebben we het over mogelijk twee keer zoveel mensen.”

Het verschijnen van de lijst komt op een moment dat de Indiase regering onder vuur ligt om de situatie in Kashmir. Een maand geleden schrapte zij de autonomie van de enige deelstaat waar moslims de meerderheid vormen. Haar inwoners zijn sindsdien van de buitenwereld afgesloten, zonder telefoons en internet, om protest de kop in te drukken.

Kashmir ontdoen van zijn speciale status, die het mede onmogelijk maakte voor mensen van buiten de staat grond te bezitten, was een oude belofte van de Hindoe-nationalistische Bharatiya Janata Partij van premier Modi. Net als het aanpakken van illegale migranten uit Bangladesh, door zijn rechterhand „termieten” genoemd.

Lees ook deze reportage uit Assam: Bardhan moet maar zien te bewijzen dat ze Indiaas is

Dat heeft de partij in een lastige situatie gemanoeuvreerd in Assam, waar zij ook in de regering zit. Toen de conceptlijst uitkwam, bleek dat onder de miljoenen die er niet opstonden, zich veel Bengaalse hindoes bevonden: een trouwe achterban van de BJP. In districten grenzend aan Bangladesh, waar meer moslims wonen, haalden de meesten de lijst wel.

De afgelopen maanden uitten lokale BJP-politici luid kritiek op de commissie achter het register, omdat die „vol fouten staat”. Een oplossing ligt ook al klaar: een wetswijziging die migranten uit Bangladesh alsnog aanspraak geeft op het Indiase staatsburgerschap, afhankelijk van hun religie. Moslims komen niet in aanmerking.

Een eerdere poging dit door te voeren kreeg niet genoeg stemmen. Na de enorme verkiezingszege van de BJP in mei lijkt dit niet langer een probleem. De wijziging is controversieel, niet in de laatste plaats in Assam zelf. Voor de etnische Assamezen die voor een nieuw register ijverden, maakt het niet uit of iemand hindoe of moslim is. Illegaal is illegaal.

Daar denkt de BJP anders over. Himanta Biswa Sarma, prominent lid en minister in Assam zei dit weekend tegen de landelijke krant The Indian Express dat „veel meer illegale migranten geschrapt hadden moeten worden”. „Voor ons is het spel nog niet over.”