Verdienen aan de negatieve rente

Gratis geld Niet alleen de Nederlandse staat, ook bedrijven lenen nu gratis bij beleggers. Waarom steken die hun geld niet ergens anders in?

De Londense financiële wijk Canary Wharf. Steeds meer bedrijven geven leningen uit waarop ze geld toe krijgen.
De Londense financiële wijk Canary Wharf. Steeds meer bedrijven geven leningen uit waarop ze geld toe krijgen. Foto Dylan Martinez/Reuters

Gratis geld blijkt besmettelijk. Waar tot voor kort vooral zuinige overheden als de Duitse en Nederlandse op de geldmarkt leningen konden wegzetten met een negatieve rente, is het virus van de negative yields (negatieve rendementen) inmiddels diep doorgedrongen tot de markt voor bedrijfsleningen. Ongeveer de helft van de uitstaande obligaties uitgegeven door bedrijven kent inmiddels een negatief rendement, en beleggers staan in de rij om ze af te nemen.

Wat is er aan de hand? Onder druk van het zeer ruime monetaire post-crisisbeleid zijn de rentes wereldwijd tot ongekende laagtes gebracht. Banken betalen zelfs een boeterente bij de ECB van -0,4 procent als ze daar hun overtollige liquiditeiten aan het eind van de dag moeten stallen. Steeds meer bedrijven profiteren daarvan, door leningen uit te geven waar ze de beleggers niet voor hoeven te betalen, maar juist geld op toekrijgen.

„Bizar, maar waar”, zegt Jeroen van den Broek, obligatie-analist bij ING. Hij legt uit hoe dat in zijn werk gaat. Een bedrijf kan technisch gezien geen lening uitschrijven met een negatieve rente. In plaats daarvan leent het bedrijf bijvoorbeeld 100 euro tegen 0 procent rente, maar krijgt daar van de belegger 101 euro voor. Bij het aflossen van de lening betaalt het bedrijf 100 euro aan de belegger terug. Het verschil, 1 euro, is voor het bedrijf. Dat is de negatieve rente.

Nog nooit zo druk

Rijk worden door geld te lenen, het is een ongekende weelde voor bedrijven. Het devies van experts: profiteer ervan zolang het kan.

En dus was het dringen toen de Europese obligatiemarkt deze week opende na de traditionele zomerstop. Dinsdag zes uitgiftes tegelijkertijd, woensdag zeven, vertelt obligatiespecialist Othmar ter Waarbeek van de Rabobank. Logisch, zegt hij. „Als je een maand niet naar het scherm hebt gekeken, denk je dat je naar een markt kijkt in een andere valuta. Zo snel zijn de renteniveaus gedaald. Uniek voor een volwassen obligatiemarkt als de Europese.”

Lees ook: De rente daalt, maar banken blijven wel verdienen

Het Duitse technologieconcern Siemens trok deze week de meeste aandacht, met een 2-jaarsobligatie van 1 miljard euro tegen een negatieve rente van 0,3 procent – de ‘goedkoopste’ (Europese) bedrijfslening ooit. Ook ondernemingen met een iets minder solide balans hadden succes. Het Franse telecombedrijf Orange bijvoorbeeld leende renteloos 750 miljoen die het pas over zeven jaar hoeft terug te betalen. Ter Waarbeek: „En Orange is niet echt zo veilig als de Gasunie.”

Nederlandse bedrijven hebben zich nog niet op het feest gemeld, hoewel ze daar volgens Ter Waarbeek ongetwijfeld over nadenken. Punt is: je moet wel een bestemming hebben voor het geld dat je leent. Anders belandt het bij de bank, en dat kost op dit moment óók geld. Dan heb je er nog niks aan.

Meer dan de helft van de bedrijven die de afgelopen week obligaties uitgaf, deed dat om bestaande schulden te herfinancieren, schat obligatiespecialist James Stuttard van Robeco. Omdat leningen afliepen, maar ook door obligaties vervroegd af te lossen en te vervangen door nieuwe goedkopere schuld. Vergelijk het met het oversluiten van een hypotheek. Je betaalt eenmalig een boetebedrag, maar compenseert dat met een lagere – in dit geval zelfs negatieve – rente op de nieuwe lening.

En investeringen, overnames, dividend en aandeleninkoopprogramma’s (buybacks) – andere geijkte motieven voor bedrijven om zich in de schulden te steken? Minder waarschijnlijk, zegt Stuttard. „Die zijn vooral populair als de economische vooruitzichten goed zijn. En die zijn juist somberder geworden door onder meer de handelsoorlog en de Brexit.”

Wat er vooralsnog niet lijkt te gebeuren is dat de schuldenberg van het bedrijfsleven enorm toeneemt. Dat is goed én slecht nieuws. Van den Broek van ING: „Als gratis geld gebruikt wordt voor onverantwoorde investeringen of het opblazen van je balans, kom je direct in de problemen als de rente weer omhoog gaat.” Anderzijds wíl de ECB juist dat het gratis geld zijn weg vindt naar de maatschappij en de inflatie gaat aanwakkeren. Dat gebeurt nu nauwelijks.

Gratis lenen vooral interessant bij kortlopende leningen

Obligaties zijn aandelen

Dit alles roept de vraag op: wie zijn de beleggers die de verlieslatende leningen willen kópen? Voor een deel gaat het om pensioenfondsen en levensverzekeraars, zegt Jeroen van den Broek van ING. Zij hebben geen keus, legt hij uit. „Pensioenfondsen moeten belegd zijn. En ze moeten op grond van hun statuten veilig belegd zijn. Zij kunnen op dit moment niet anders dan de premiegelden die ze binnenkrijgen omzetten in veilige leningen met een negatief rendement.”

Andere kopers zijn banken. Voor hen is verlies op een obligatielening iets relatiefs, legt Walter Leering van Insinger Gilissen uit. Banken betalen 0,4 procent boeterente over het geld dat ze stallen bij de ECB. Leering: „Dan is een negatieve rente van 0,2 procent op een bedrijfsobligatie voordeliger.” Daalt de rente op bedrijfsleningen tot onder de –0,4 procent, dan zijn ze voor banken niet interessant meer.

Ook voor vermogensbeheerders geldt dat een negatieve rente op obligaties niet per se betekent dat er geen voordeel in zit. Sterker nog, je kunt zelfs een goed rendement maken op een – bij aankoop – verlieslatende lening. Hoe? Als de renteniveaus nog verder dalen, stijgt de koers van de obligatie – de prijs gaat omhoog omdat leningen die op dat moment worden uitgegeven voor beleggers nóg ongunstiger zijn. Dat betekent dat beleggers verlieslatende obligaties die zij eerder hebben gekocht tussentijds tegen een hogere prijs en dus met winst kunnen verkopen.

Obligaties functioneren zo in feite als aandelen: let niet op de coupon, maar op de koers, daar gaat het om. Alleen profiteren aandelenkoersen van economische groei, terwijl obligatiekoersen juist stijgen wanneer de somberheid toeslaat en de centrale bank zich genoodzaakt ziet nóg meer stimuleringsmaatregelen te nemen, met dalende rentes als gevolg.

Dat is precies wat de markt verwacht: dat de ECB de komende tijd de boeterente voor banken verder zal verlagen (van -0,4 procent nu naar -0,6 procent in september), en daarnaast ook weer zal overgaan tot het opkopen van nieuwe bedrijfsobligaties en wellicht ook obligaties van financiële instellingen. Voorlopig woekert het virus van de negatieve rendementen dus verder.