Somber en blut door fouten met kinderopvangtoeslag

Schulden De SP verzamelde 280 verhalen van ouders die vinden dat hun kinderopvangtoeslag onterecht is stopgezet. Twee moeders vertellen hoe ze in geldproblemen raakten. „Wees duidelijk waar de fout zit.”

De schuld van Chermaine Leysner liep op tot een ton. „Er waren momenten dat ik twee banen had om het hoofd boven water te houden.”
De schuld van Chermaine Leysner liep op tot een ton. „Er waren momenten dat ik twee banen had om het hoofd boven water te houden.” Foto Martijn Beekman

Vier blauwe brieven. Daarmee werd de kinderopvangtoeslag van Chermaine Leysner (38) met terugwerkende kracht stopgezet vanwege het ‘ontbreken van de juiste gegevens’. Dan volgen de terugvorderingen, die zich – met rente en boetes – opstapelen tot een schuld van bijna een ton. Loonbeslag, een gedwongen verhuizing. Een strijd van inmiddels acht jaar met de Belastingdienst, zonder dat duidelijk wordt wát er dan precies ontbrak of onjuist was.

Het verhaal van Leysner, werkzaam als maatschappelijk dienstverlener, is een van de 280 verhalen afkomstig uit het ‘zwartboek’ dat SP-kamerlid Renske Leijten woensdag aanbood aan staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66). In juni richtte de SP een meldpunt op voor ouders die menen dat de kinderopvangtoeslag onterecht is stopgezet.

Na berichtgeving van Trouw en RTL Nieuws over het onderwerp ontstond ophef in de Tweede Kamer. Staatssecretaris Snel gaf toe dat de Belastingdienst in 2014 onterecht de toeslag van ruim 300 ouders heeft stopgezet in de zogenaamde ‘CAF-11 zaken’ (nummer 11 in een reeks fraude-onderzoeken rond dienstverleners). Daar ging het om vermeende fraude bij een Eindhovens gastouderbureau, waarna de fiscus rigoureus álle toeslagen stopzette voordat de ouders om nader bewijs was gevraagd. Uitbetaalde toeslagen werden teruggevorderd, op 41 procent van de bezwaarschriften van ouders werd pas anderhalf jaar na de wettelijke termijn gereageerd. Ouders kwamen daardoor in financiële problemen. Snel beloofde de kamer een diepgravend onderzoek.

De problemen lijken zich nu niet alleen te beperken tot CAF-11. Volgens Leijten krijgen ouders te snel het stempel ‘opzet’ of ‘grove schuld’ opgeplakt, terwijl de Belastingdienst onvoldoende bewijs heeft dat de fouten inderdaad opzettelijk zijn gemaakt. De fiscus zou de menselijke maat uit het oog zijn verloren en afstandelijk, ondoorzichtig en in sommige gevallen onrechtmatig hebben opgetreden, aldus Leijten. Woensdag trok Snel opnieuw het boetekleed aan en beloofde breder onderzoek door de commissie-Donner.

Opeenstapeling van schulden

„De terugvorderingen bleven zich opstapelen”, vertelt de Rotterdamse Dulce Gonçalves Tavares (38) in haar tijdelijke rijtjeshuis in Bergschenhoek. „Achteraf bleek dat de kinderopvang de gegevens verkeerd had ingevuld en te veel toeslag voor mijn drie kinderen ontving. Zelf heb ik nooit wat van dat geld gezien. Toch kwam de Belastingdienst achter mij aan.”

De schulden liepen zo hoog op dat Gonçalves Tavares, handhaver bij de Gemeente Rotterdam, uit huis gezet dreigde te worden. „De ontruimingsploeg stond klaar. Mijn baas heeft er een stokje voor gestoken en gezorgd dat ik met spoed bij de rechter terecht kon. Via die weg ben ik drie jaar geleden in de schuldsanering beland.” Ze hoopt in het najaar schuldenvrij te zijn.

Samen met 27 andere ouders deed ze aangifte tegen de opvang. „De opvang heeft gerommeld met toeslagen en wij zijn de dupe. Er zijn avonden dat ik geen eten op tafel kan zetten en dat ik ‘niets’ moet antwoorden als mijn kinderen vragen wat we eten.”

Ook twee van haar zussen brachten hun kinderen onder bij deze kinderopvang. Ze kampen nu met dezelfde problemen. „We kunnen elkaar steunen, maar we kunnen niet alledrie bij mijn moeder aankloppen. Die moet zelf ook rondkomen van 800 euro per maand.”

De zaken uit het zwartboek van de SP verschillen. De ene keer gaat het om ontbrekende gegevens of fraude door het kindcentrum, de andere keer gaat het fout bij het betalen van de eigen bijdrage. Rode draad is dat de Belastingdienst onverbiddelijk lijkt. Ouders krijgen trage of niet-inhoudelijke reacties, aangeleverde stukken raken zoek en beslissingstermijnen worden overschreden. Voor ouders is onduidelijk waar in de aanvraag het fout is gegaan, maar de Belastingdienst weigert ouders inzicht te geven in hun dossier.

Intussen gaan de terugvorderingen door. „Huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget. De Belastingdienst verrekende de kinderopvangtoeslag met alles”, zegt Leysner. „Meerdere keren werd loonbeslag gelegd, zelfs meer dan was toegestaan vanwege de belastingvrije voet. Ik heb mijn trots opzij moeten zetten en aan vrienden en familie moeten vragen boodschappen voor ons te doen.”

Leven in angst

De belastingschuld heeft grote persoonlijke impact op de gezinnen. Gonçalves Tavares: „Mijn dochter is net 18 en werkt hard om me te helpen, maar ze houdt niets over.” Zelf werd Gonçalves Tavares kortstondig in het ziekenhuis opgenomen nadat ze flauwviel en pas na een half uur weer bijkwam. Ze is vergeetachtig en voelt zich soms depressief. „Er zijn momenten geweest dat ik wanhopig was en tegen de deurwaarder heb gezegd: neem maar mee, neem alles maar mee. Maar de deurwaarder keek rond, zag ons huis en zei: dat kan ik niet, ik ben ook een mens. Toen is hij met lege handen vertrokken.”

Leysner herkent de problemen. Ook zij moest gedwongen verhuizen, van Den Haag naar Rijswijk. Haar tijdelijke woning is sober ingericht. „Er waren momenten dat ik twee banen had om het hoofd boven water te houden. Het is niet anders, je hebt kinderen waarvoor je moet zorgen. Maar het breekt je op. Er zijn periodes geweest dat ik zo depressief was dat ik niets meer kon.”

Tot op de dag van vandaag is het voor Leysner niet duidelijk waar precies de fout zit. „Ik ben naar de Belastingdienst gegaan met alle documenten en heb ze gedwongen die af te tekenen. Daarna stuurden ze toch weer brieven waarin ze schreven dat er gegevens ontbraken. Geef me antwoorden, wees duidelijk waar de fout zit. Ik denk niet dat de Belastingdienst zich realiseert wat voor impact die terugvorderingen hebben op iemands leven.”