Opinie

Jezelf op papier terugzien is nog steeds iets anders dan onder een stuk op nrc.nl

De ombudsman

Sinds een tijdje kan het weer – online meepraten over een stuk, voor abonnees achter de ‘betaalmuur’. Dat was lang onmogelijk, en niet alleen bij NRC. Ook veel andere media sloten hun reactiemogelijkheid, gezien de bakken hatelijke reacties die opdoken onder vooral stukken van vrouwen en van auteurs met een niet-westerse achternaam.

NRC heeft de mogelijkheid geleidelijk weer geopend onder opiniestukken en artikelen die tot discussie uitnodigen – alleen voor abonnees en met nieuwe spelregels. Het resultaat is hoopvol: de reacties kunnen nog alle kanten uitwaaieren, maar de orkaan van haat en verwensingen die door de online wereld giert, steekt er gelukkig niet in op. Interessant is ook dat lezers veel onderling reageren en met elkaar in gesprek gaan; óók interactief.

Alleen, wat zijn precies de regels? Hier blijkt toch weer een verschil in gevoel tussen papier en digitaal. Online je mening geven onder een stuk is toch nog altijd iets anders dan jezelf, met naam en toenaam, tegenkomen op gedrukt krantenpapier.

Een lezer schreef me, bijvoorbeeld: „Ik verslikte me in mijn koffie toen ik een appje van mijn zus kreeg: een fotootje met mijn eigen naam in een stukje van NRC.” En, geestig: de zus „leest zelf de verkeerde krant, dus het was haar toegezonden door een vriendin. Met naam en toenaam stond ik vermeld in een soort brievenrubriek.” Ze had als „kind van de sixties” haar mening gegeven onder een opiniestuk over genderneutrale etiquette.

Nu dook ze op in de rubriek ‘In-box van de redactie’, een betrekkelijk nieuwe (en leuke) rubriek in Opinie & Debat, waarin de redactie wekelijks een greep doet uit post, ook brieven die niet werden geplaatst. Met de aantallen van ontvangen en geplaatste brieven erbij (die week 164 en 32) geeft die rubriek een beeld van wat lezers die schrijven bezighoudt.

Maar, protesteerde de lezer, mijn online reactie was helemaal niet bedoeld als ingezonden brief. Kan de redactie die dan zomaar, ingekort en wel, onder volledige naam in de krant afdrukken?

Ze gaf in haar mail zelf al het antwoord: „Juridisch gesproken” had ze geen poot om op te staan, dacht ze, want inderdaad, op het formulier onder dat opiniestuk waarop ze haar reactie intikte, staat duidelijk: „Uw reactie kan de krant halen.” Ze wilde dus ook niet klagen, maar toch. Waarom op nrc.nl geen duidelijk onderscheid maken tussen ingezonden brieven, bedoeld om in de krant te publiceren, en reacties die online moeten blijven?

Dat is namelijk „iets heel anders”. Online bevond ze zich achter de betaalmuur voor abonnees, in een „beschermde omgeving”. Nu ligt haar mening op straat, althans, die bereikt nu, meent ze, een veel groter publiek.

Is dat zo? Ik besprak het bericht van de lezer die zich in haar koffie verslikte met de redactie Opinie en met de Lezersdesk van de krant, die onder meer online reacties monitort en soms vraag-antwoordgesprekken tussen lezers en redacteuren organiseert. Ook een goede manier om het contact met lezers te versterken.

Allereerst, hoe werkt reageren?

Iedereen die de site bezoekt, kan onderaan de homepage een formulier invullen en een opmerking, tip of klacht insturen (illustratie 2). Die opmerkingen worden doorgesluisd naar redacteuren en kunnen effect hebben, in de vorm van een aanvulling, correctie of zelfs een heel nieuw artikel (of een rubriek van de ombudsman). Ze zijn in principe niet bedoeld om gepubliceerd te worden, al is dat niet uitgesloten.

Online een eigen, inhoudelijke reactie plaatsen onder een artikel is alleen mogelijk voor ingelogde abonnees. Daar nodigt de redactie soms actief toe uit (illustratie 1). Bij de spelregels daarvan staat inmiddels dat een reactie de papieren krant kan „halen”. In die spelregels staat ook dit vermeld: „NRC is, als de reactie geplaatst is, eigenaar van de reactie.”

Maar er blijft natuurlijk een verschil tussen een ingezonden brief waar een lezer flink op heeft zitten zweten en snelle reacties onder een stuk; de eerste hunkeren naar publicatie in de krant, de tweede niet en zijn dus ook vaak impulsiever opgeschreven. Dat hoort bij de onlinecultuur.

Bovendien, een geplaatste brief komt in de digitale editie van de krant en is via Google of andere zoekmachines te vinden. Dat geldt niet voor onlinereacties onder artikelen. Geen wonder dus dat die lezer dacht dat ze zich online in een „beschermde omgeving” uitte en ervan opkeek toen ze zichzelf – ironie – vereeuwigd zag in de papieren krant.

Met dank aan haar verslikmoment zijn na beraad tussen de Lezersdesk en de redactie Opinie nu een paar regels voor lezersreacties herbevestigd of verduidelijkt. De zin die ik hierboven aanhaalde, dat „reacties op opiniestukken ook de krant [kunnen] halen”, is aan de spelregels toegevoegd. Als zo’n reactie in de brievenrubriek komt, moet er „via nrc.nl” bij staan.

Wie op nrc.nl reageert op een artikel, kan nu dus in elk geval weten dat die reactie in de krant kan belanden en dan een groter publiek bereikt dan in de ‘beschermde omgeving’ van ingelogde abonnees – wat ook een voordeel kan zijn voor wie, zoals de krant zelf, haakt naar meer bereik.

Overigens, als een onlinereactie of een niet-geplaatste brief wordt aangehaald in de in-box van de redactie, zal daar niet altijd een naam bij hoeven. In een samenvattende opsomming van tientallen reacties, met korte citaten, is dat bijvoorbeeld niet nodig. Zoals ik in deze rubriek namen van lezers die mij schrijven gewoonlijk weglaat, behalve in de rubriek ‘De Lezer Schrijft, de krant antwoordt’. Bij een gepubliceerde brief hoort een naam.

Tot slot, reageren kan inmiddels op opiniestukken, maar lang niet onder alle artikelen of columns. Waarom bijvoorbeeld niet onder het Commentaar, vragen lezers – bij uitstek een plek voor instemming of tegenspraak.

Argument om dat niet te doen was: het is een ongesigneerd stuk en dat maakt discussie wat ingewikkeld. Wie moet een stuk verdedigen dat geen publieke auteur heeft? Aan de andere kant, het Commentaar geldt als institutionele ‘mening van de krant’, dus ieder lid van de groep commentatoren (die ze dagelijks schrijven) of van de hoofdredactie (die meepraat en goedkeurt) kan er zich met gezag over uitlaten.

Als de tekenen bemoedigend blijven, zal de mogelijkheid om te reageren op artikelen verder worden uitgebreid – dus wie weet, al is het nu nog geen voornemen, komt er ooit ook commentaar onder het Commentaar.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.