Opinie

Doe als Trump voor het klimaat

Marike Stellinga

Donald Trump is niet de enige leider van een wereldmacht die handel als wapen gebruikt. Nu de Amazone brandt, dreigt de Franse president Macron het handelsakkoord niet te willen tekenen dat de Europese Unie met een aantal Latijns-Amerikaanse landen (Mercosur) probeert te sluiten. Mmm, klonk het meteen cynisch, doet Macron dat alleen voor het klimaat of ook voor de Franse boeren die geen zin hebben in Latijns-Amerikaans vlees op hun markt? Wat Macrons redenen ook zijn, de cynische reactie past bij de ambivalente houding die veel regeringen erop na houden als het om internationale handel gaat. Vrijhandel is vooral leuk als jouw bedrijven er beter van worden. Als de nationale bedrijfstrots wordt weggeconcurreerd is er een stuk minder aan.

De afgelopen decennia wisten grote economieën in moeizaam uitonderhandelde akkoorden steeds meer vrijhandel toe te staan. Okay dan, als wij onze auto’s aan jullie burgers mogen verkopen, dan willen wij wel toestaan dat jullie vlees hier op de markt komt. (Cars for cows is een veelgebruikte samenvatting van het akkoord tussen de EU en Mercosur.)

Die handelsorde staat nu al een paar jaar ter discussie. Al voor Trump aantrad en de handelspartners van de VS dreigde met importheffingen, waren er in Europa felle protesten tegen handelsakkoorden. Ze gaven multinationals te veel macht, was de kritiek. Nu komt daar nog een verrassende Europese wending bij: Ursula von der Leyen, de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, oppert om importtarieven in te zetten voor het klimaat. In juli schetste ze de contouren van een ambitieus klimaatplan.

Onderdeel is een CO2-grensbelasting. Dat is een importheffing op goederen uit landen waar bedrijven goedkoper CO2 mogen uitstoten dan hier. Het voorstel is nog vaag, en ze moet er nog steun voor vinden. Toch is het opmerkelijk: de EU is immers een voorvechter van internationale handel. En een importheffing, groen of niet, is een belemmering daarvan.

De groene grensheffing wordt door economen aangeprezen als een uitweg voor dé deprimerende tegenwerping bij al het klimaatbeleid dat een land wil voeren. Namelijk: het heeft geen zin, want dan verplaatst productie en bedrijvigheid zich naar het buitenland. Doe hier streng tegen de industrie en ons staal komt uit India. Klimaat niet geholpen (de CO2-uitstoot verplaatst zich immers), en de economie wel geschaad. Meer dan 3.000 Amerikaanse economen tekenden een plan waarin ze aanraadden naast een belasting op de uitstoot van CO2, een groene grensheffing in te voeren.

De grensheffing van Von der Leyen werd in de Financial Times al gevierd als het einde van het politiek fatalisme dat het Westen regeerde, waarbij regeringen voortdurend zeiden dat iets alleen kon als veel landen het deden. In analyses van het plan klinkt de hoop dat de groene grensheffing andere landen verleidt ook duurzamer te worden. De EU is een grote afzetmarkt en daarom zijn de regels van de Unie nu al voor veel bedrijven in de rest van de wereld leidend.

Maar riskant is de grensheffing óók. Trump stampt al een paar jaar door de porseleinkast die internationale handel heet. Dat maakt de EU wellicht minder beschroomd eigen belangen via handel na te streven. Voor een goed doel als het klimaat, waarom niet? Het risico is natuurlijk dat Europa’s handelspartners dat als een verkapte vorm van protectionisme zien en (gretig) hun gram halen via eigen heffingen.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.