Wie wil noodlijdend AEB kopen?

Afvalverwerking De afvalverwerker AEB is een blok aan het been van de gemeente Amsterdam. Maar verkoop kan uitlopen op een forse strop.

Een medewerker van het Amsterdamse Energie Bedrijf werpt een blik in de verbrandingsinstallatie.Foto Bart Eijgenhuijsen/HH
Een medewerker van het Amsterdamse Energie Bedrijf werpt een blik in de verbrandingsinstallatie.Foto Bart Eijgenhuijsen/HH

Binnen het stadsbestuur weten ze het inmiddels zeker: AEB kan niet langer in Amsterdamse handen blijven. De verkoop van de afvalverbrander aan een private partij, in ieder geval gedeeltelijk, is onvermijdelijk geworden. Dat zeggen gemeentelijke bronnen. Om AEB uit het slop te trekken, is ten minste 100 miljoen euro nodig. De gemeente is niet meer bereid die investering op tafel te leggen.

Deze zomer is door toedoen van het Afval Energie Bedrijf, waarvan de gemeente Amsterdam de enige aandeelhouder is, een ongekende crisis ontstaan in de Nederlandse afvalbranche. Na jaren van organisatorische en technische problemen schakelde het afvalbedrijf begin juli abrupt 70 procent van zijn capaciteit uit. Omdat AEB de grootste verbrandingsoven voor restafval van Nederland is, heeft dit geleid tot landelijke problemen: er gaat nu op grote schaal afval naar de vuilnisbelt.

AEB stelde met de ingreep zijn eigen voortbestaan acuut in de waagschaal, want het loopt nu maandelijks miljoenen mis. Vorige week schreef het Amsterdams college in een raadsbrief dat het de mogelijkheden „verkent” om AEB geheel of deels te verkopen.

Het college treedt pas volgende week naar buiten met zijn plannen voor het AEB, maar de contouren zijn al duidelijk. Als het aan het stadsbestuur ligt, gaat de privatisering op korte termijn plaatsvinden: het liefst binnen een maand of twee. De tijd dringt, want een noodkrediet van 16 miljoen euro dat banken en gemeente in juli verstrekten, is alweer bijna op.

Ook wil Amsterdam het afvalbedrijf niet in één keer van de hand doen. In eerste instantie gaat het om een minderheidsaandeel. Het verkoopbedrag zal een symbolische 1 euro zijn, zo zeggen ingewijden. De onderhandelingen gaan over het percentage aandelen dat de mede-eigenaar zal krijgen: dat zou liggen tussen de 20 en 40 procent.

Bij de privatisering zal Amsterdam hoe dan ook een zwaar verlies incasseren: in het gunstigste geval een kwart miljard. De stad heeft nog voor 108 miljoen euro aan leningen uitstaan bij het bedrijf. Daarnaast zal de gemeente de boekwaarde van AEB, nu 145 miljoen euro, moeten afschrijven.

Grofvuil

Wat ook zeker lijkt, is dat AEB niet in zijn huidige vorm verder kan. Zo is de gemeente al bezig afvalpunten voor grofvuil terug te kopen. De haperende nascheidingsinstallatie en de biomassacentrale (in aanbouw) worden waarschijnlijk ook apart verkocht. Daarnaast wil de gemeente mede-eigenaar worden van Westpoort Warmte. Deze joint venture van AEB en energiebedrijf Vattenfall (Nuon) verzorgt stadsverwarming voor 35.000 huizen en andere gebouwen in Amsterdam. Het college wil dit warmtenet in eigen hand houden vanwege zijn ambitieuze verduurzamingsplannen: de komende jaren moeten nog eens 30.000 huishoudens worden aangesloten.

Lees ook: Afval blijkt goud noch groen voor het AEB

Consultants van KPMG zoeken nu in opdracht van de gemeente naar potentiële kopers. Volgens ingewijden hebben zich al meerdere bedrijven gemeld om aandelen over te nemen. Het stadsbestuur wil het liefst een bedrijf dat zelf de technische kennis in huis heeft om AEB erbovenop te helpen – en dan beland je al gauw bij een andere afvalverbrander in Nederland.

Die lijst is kort, want behalve AEB zijn dit er slechts acht en dit lijken niet allemaal logische kandidaten. Drie bedrijven (Omrin, Twence, ARN) liggen ver van Amsterdam en hebben vooral lokale overheden als aandeelhouder. Eén commercieel afvalbedrijf, het Franse Suez, heeft al nee gezegd. Zo blijven er nog vier over: het coöperatieve HVC, dat vooral actief is in Noord- en Zuid-Holland, het Duitse afvalbedrijf EEW, en tot slot Attero en AVR. Die twee zijn in Nederland het grootst. Ze zijn allebei in handen van private equity in respectievelijk Londen en Hongkong.

Gemankeerd bedrijf

Is AEB wel een aantrekkelijke aankoop? Niet per se, zo blijkt uit een rondgang in de branche. Want één: AEB is een gemankeerd bedrijf. Bronnen spreken tegenover NRC van verstoorde interne relaties, achterstallig onderhoud en een gebrekkige veiligheidscultuur. Hoe erg het is weet niemand precies, en schoon schip maken als minderheidsaandeelhouder lijkt nóg lastiger.

Twee: een deel van de afvalbedrijven wil ‘groen’ groeien – in recycling en grondstoffen – en heeft geen behoefte aan nóg meer afvalovens.

En drie, het belangrijkst: recent heeft het kabinet een importheffing op buitenlands afval aangekondigd. Als die belasting er komt, verandert de Nederlandse afvalmarkt radicaal – en wordt een overname van AEB meteen een stuk minder aantrekkelijk.

Nederland importeert steeds meer restafval. In 2017 kwam een kwart van het hier verbrande afval uit het buitenland, vooral het Verenigd Koninkrijk. Dat land heeft te weinig verbrandingsovens, en Nederland eigenlijk te veel.

Over importvuilnis hoeft in Nederland nu geen verbrandingsbelasting te worden betaald, maar het kabinet kondigde eind juni aan dat hier een eind aan komt. Vanwege de Urgenda-uitspraak, die dwingt tot snelle klimaatactie binnen de landsgrenzen, komt er vanaf januari een heffing voor buitenlands afval. De branche voorziet dat er aan de Britse import dan grotendeels een einde komt. Oftewel: als de heffing doorgaat, staan er ovens leeg. Geen prettig vooruitzicht voor een overname.

Of de gedeeltelijke privatisering van AEB gaat lukken, is dus lang niet zeker. Eventuele kopers weten dat Amsterdam haast heeft: zolang vier van de zes verbrandingslijnen stil liggen, is de gemeente maandelijks miljoenen kwijt om het bedrijf overeind te houden. Dat is geen sterke onderhandelingspositie. Ook is het stadsbestuur afhankelijk van een viertal banken, die samen 200 miljoen aan schulden hebben uitstaan bij het bedrijf. Ook zij moeten akkoord gaan met de overname – doen ze dat niet, dan volgt alsnog uitstel van betaling.

Een ongecontroleerd faillissement wil Amsterdam hoe dan ook voorkomen. Zodra de curator zijn intrede doet, is de gemeente de regie kwijt. Een links college dat aan het privatiseren slaat, is al opmerkelijk genoeg. Maar een durfkapitalist als koper: dat zou Amsterdam een stap te ver gaan.