Trump kwetst na Denen nu ook Polen

Afzegging bezoek Polen wil dolgraag de beste bondgenoot van de VS zijn. Maar ondanks Polens diepe loyaliteit zegt Trump een historisch bezoek af.

Donald Trump en Andrzej Duda ontmoetten elkaar op 12 juni.
Donald Trump en Andrzej Duda ontmoetten elkaar op 12 juni. Foto Zach Gibson/EPA

Het moest een historisch bezoek worden op een uitzonderlijk moment. Voor het eerst zou deze zondag een Amerikaanse president in Warschau de herdenking van het begin van de Tweede Wereldoorlog bijwonen. Niet alleen exact tachtig jaar nadat de nazi’s Polen binnenvielen, maar ook midden in de Poolse verkiezingscampagne. Totdat Donald Trump opnieuw een Europese bondgenoot beledigde door donderdagavond plotseling af te zeggen. En daarmee de nationalistische regeringspartij PiS in plaats van een kontje een tik in het gezicht gaf.

De afzegging is minder controversieel dan Trumps weigering naar Denemarken te gaan omdat het hem Groenland niet wil verkopen. Trump blijft thuis omdat de krachtige orkaan Dorian maandag Florida kan bereiken. Maar dat hij toch niet naar Polen komt, is tekenend. Polen doet er alles aan om Amerika’s favoriete bondgenoot in de EU te zijn, maar krijgt daar bijzonder weinig voor terug.

Ideologische medestanders

In veel opzichten is de relatie tussen Polen en de VS geweldig. De nationalistisch-populistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die binnen de EU bekritiseerd wordt om het beschadigen van de rechtsstaat, heeft een ideologische medestander in het Witte Huis die niet zeurt over dergelijke bedreigingen van de liberale democratie. Terwijl Trump telkens de confrontatie zoekt met Angela Merkel en Emmanuel Macron, omarmt hij meer autocratische leiders in Midden-Europa.

Trump prijst Polen omdat het, in tegenstelling tot andere Europese landen, wel de afgesproken 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie besteedt. Tijdens een bezoek aan Warschau in 2017 noemde hij Polen „een leidende natie in Europa”. De president werd op zijn beurt gevleid met een Pools initiatief om een permanente Amerikaanse legerbasis te faciliteren en die ‘Fort Trump’ te noemen.

Het bleef niet bij woorden. In juni mocht de Poolse president Andrzej Duda langskomen in Washington en hij ging naar huis met de belofte dat er duizend extra Amerikaanse manschappen in Polen gelegerd zullen worden. „Historisch gezien is de strategische relatie tussen Polen en de Verenigde Staten nog nooit zo goed geweest”, zegt Marcin Terlikowski, veiligheidsanalist bij het Poolse Instituut voor Internationale Betrekkingen PISM. „Iets wat elke Poolse regering sinds de val van het communisme heeft gepoogd, is de huidige PiS-regering gelukt.”

De vraag is echter wat dat Polen precies oplevert, en tegen welke prijs. Critici zien een Amerikaanse president die Polen gebruikt wanneer het hem goed uitkomt in zijn conflict met anderen. Zoals toen hij recent dreigde troepen van Duitsland naar Polen te verplaatsen om een handelsconflict met Merkel. De daadwerkelijke versterking van de Amerikaanse militaire aanwezigheid, komt ondertussen voor rekening van de Polen zelf.

Voor wat hoort wat

Niet Donald Trump, maar Vladimir Poetin veroorzaakte de militaire versterkingen in Polen, zegt Marek Swierczynski, de militair expert van de Warschause denktank Polityka Insight. „Sinds de Russische agressie in Oekraïne in 2014 is Polen dé logische plek voor Amerikanen en de NAVO om zich voor te bereiden op een eventuele militaire confrontatie.”

In de huidige omarming ziet Swierczynski „vooral een bewijs van hoe de ‘voor wat hoort wat’ benadering van deze Amerikaanse regering werkt”. De recente aankondiging van extra troepen ging gepaard met Poolse orders van bijna 50 miljard dollar aan militair materieel uit de VS, waaronder het F-35-gevechtsvliegtuig. En de toezegging om nog veel meer miljarden uit te geven aan vloeibaar gas dat de VS naar Polen exporteert. „Dat er slechts duizend manschappen komen – geen gevechtstroepen en niets dat lijkt op een Fort Trump – betekent dat Polen niet genoeg betaalt om er meer te krijgen.”

Op zich ziet Swierczynski er niet veel kwaad in dat PiS en Trump opportunistisch met elkaar omgaan. Trump om deals te sluiten en om de druk op andere bondgenoten op te voeren. En de Poolse regeringspartij om de eigen kiezers te laten zien dat de Amerikanen hen steunen. „Wat wel link is, is dat deze Poolse regering ja zegt op alles wat Trump wil en daardoor de relaties met andere partners beschadigt.”

Dat Trump niet komt opdagen, op de dag dat Polen herdenkt hoe het door bondgenoten in de steek werd gelaten „toont maar weer aan waar Polen staat op het prioriteitenlijstje van de Amerikanen”, aldus Swierczynski.