Opinie

Hoe Johnson en Trump met de democratie jongleren

De Europeanen hielden Donald Trump tijdens de G7 in bedwang. Hulde voor de democraten, dacht Michel Kerres. En toen kwam Boris Johnson thuis.

Michel Kerres

Het is nog steeds een ervaring: een persconferentie van de Amerikaanse president. Zelfs als je geen politieke vriend van hem bent en op een ander continent woont voel je bij het kijken naar de livestreams nóg de neiging opkomen de man van het podium te halen en hem zijn microfoon af te pakken. Om erger te voorkomen.

Nu zult u zeggen: Trumps hallucinerende circusacts zijn niets nieuws – vroeg of laat rekent de Amerikaanse kiezer wel met hem af. Dat moeten we nog maar afwachten, natuurlijk. Wie durft nog op de Amerikaanse kiezer te vertrouwen? Hij zou zomaar tot 2024 kunnen blijven. Soms moét je dus naar hem luisteren.

Trump nam na de G7 in Biarritz royaal de tijd om zijn eigen hotel, het Trump National Doral Miami, aan te prijzen als volgende locatie van de vergadering. Mooie bungalows, dicht bij het vliegveld en de beste balzalen van heel Florida, zei hij. En nee, nee, hij zou er zelf niets aan verdienen. In tegendeel, het presidentschap kostte hem eigenlijk tussen 3 en 5 miljard dollar. Hoe dat precies zit? Legt hij later nog eens uit.

Wat hem betreft schuift in Miami ook de Russische president Poetin aan, die niet meer welkom is aan tafel sinds Russische inmenging in Oekraïne in 2014. Veel anderen vonden dat ook, zei Trump. Pardon? De leiders van Duitsland, het VK, Canada, en de EU waren juist fel tegen.

Net als je je afvraagt hoe het Trump-brein dit allemaal verzint, geeft hij zelf antwoord. Het is niet het brein. „Ik denk dat Iran de situatie wil oplossen”, zei hij over de gevaarlijkste brandhaard van dit moment. „Nu, is dat gebaseerd op feiten of op onderbuik? Dat is gebaseerd op onderbuik”.

Het moet voor de overige leiders geen eenvoudig weekend zijn geweest. Maar ze worden beter in hun omgang met Trump. Niet op alles reageren. Complimenten geven. Openlijke kritiek nederig formuleren. Macron omschreef zijn Trump-aanpak zo: „Mijn methode is praten, duidelijk zijn en dan voortgaan op de onderwerpen waar we het over eens zijn en niet toegeven op onderwerpen waarover we van mening verschillen.” Alsof hij een boek voor jonge ouders had gelezen.

Het concrete resultaat van de top was mager. Een beetje geld voor de Amazone, een diplomatieke opening in de patstelling rond Iran, ontzenuwing van het conflict over techbelasting en een mentaal steuntje voor de demonstranten in Hongkong. Toch was de top geen mislukking. De leiders van het vrije Westen zaten een paar keer om tafel om vrijuit te spreken en zullen dat ook volgend jaar weer doen. Dat is tegenwoordig al heel wat.

Wat goed dat Europa sterke parlementaire democratieën heeft met kundige leiders die de waarde van onderling overleg inzien en ook een Trump kunnen inkapselen, denk je dan. Goed gedaan Europa. En dan word je twee dagen later wakker en heeft premier Johnson het Lagerhuis opgeschort – aan de vooravond van het belangrijkste besluit dat het VK in decennia moet nemen.

De op een na grootste democratie ter wereld wordt geleid door de onderbuik van een trotse vastgoedman. De ‘moeder aller parlementen’ in Londen wordt gekleineerd in een maatschappelijke confrontatie die trekken van een geweldloze burgeroorlog krijgt. De democratie is daarmee nu niet meteen ten einde, maar de twee grote voorbeelden in de wereld bewijzen haar geen dienst. Het kroonjuweel van het Westen is bij Trump en Johnson niet in goede handen. Verlies die twee niet uit het oog.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.

Correctie: in een eerdere versie van deze column werden de VS de grootste democratie ter wereld genoemd. Dat klopt niet en is hierboven aangepast.