Opinie

Happy Amsterdam

Christiaan Weijts

Xtc, coke, paddo’s, ketamine, heroïne… Op de NDSM-werf is het allemaal verkrijgbaar, als je de weg kent naar het betonnen hokje, iets tussen een transformatorhuisje en een urinoir in. Daar ligt het spul gewoon allemaal uitgestald, achter een glazen balie, naast medicijndoosjes van Prozac en Seroxat.

„Alles wat hier ligt, is in Amsterdam binnen een half uurtje te krijgen”, vertelt Dries Verhoeven, die hier zijn installatie ‘Happiness’ aan het opbouwen is. De verkoopster ligt nog in de verhuiswagen. Amy, een humanoïde robot, zal de bezoeker objectieve informatie geven over de middelen, als een soort apothekersassistente.

Waar ligt de grens tussen medicijn en drugs? Verhoeven: „Onze ogen laten we laseren, maar bij ingrepen in onze mentale gesteldheid zijn we ineens huiverig.”

Precies als we hierover staan te praten, op woensdag, komen de bevindingen van het rapport De achterkant van Amsterdam naar buiten: de stad heeft de war on drugs feitelijk verloren en heeft amper een idee van de omvang, en drugsgebruik is volkomen genormaliseerd.

Justitieminister Grapperhaus opperde vorige maand dat er dan maar „minder festivals” moeten komen. Als dat de denktrant is op het hoogste niveau, belooft dat weinig overwinningen in de war on drugs.

Voor een radicaal andere benadering zouden Grapperhaus en burgemeester Halsema eens bij Verhoevens installatie langs moeten gaan. Niet voor pasklare beleidsadviezen, maar bijvoorbeeld voor het besef hoe willekeurig de grens tussen legale en illegale drugs is, of die tussen medicinaal en recreatief gebruik.

Nu we geleerd hebben dat we vooral gelukkig moeten zijn, en zelf verantwoordelijk zijn voor het bereiken van die mentale toestand, is het niet vreemd dat we naar allerhande middeltjes grijpen, of die nu van boven of onder de toonbank komen. Moet je dan meer gaan straffen en bestrijden? De drooglegging drong alcohol in Amerika een totaal onbeheersbare schaduwwereld in. De opstellers van het rapport hameren er nu op dat recreatief drugsgebruik de criminaliteit financiert. Helemaal waar, maar alleen zolang het illegaal is.

Lees ook Robot-apotheker Amy geeft gratis advies over drugsgebruik

Bij Nieuwsuur wees onderzoeker Pieter Tops erop dat het bij alcohol en nicotine wel gelukt is om het gebruik terug te dringen, „en bij de drugs niet”. Interessant: legaal drugsgebruik is beter te sturen. Misschien omdat je er als overheid adequate bijsluiters bij kunt leveren, precies zoals robot Amy die levert, heel feitelijk en niet-moraliserend.

Is ‘Happiness’ dan een pleidooi voor totale legalisering? Natuurlijk niet. Het is een kunstwerk dat de vragen vooral vergroot. Zo kun je er evengoed een kritiek in zien op onze gelukscultus, die ons stimuleert om onszelf te upgraden tot vlekkeloze robots. Alhoewel, Amy heeft technische problemen. Vier man staan koortsig te sleutelen. Imperfectie: die moeten we zo snel mogelijk uitbannen.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.

Correctie (30 augustus 2019): In een eerdere versie van deze column werd Femke Halsema „minister” genoemd. Zij is de burgemeester van Amsterdam. Dat is hierboven aangepast.