AfD wil revolutie 1989 voltooien

Duitse deelstaatverkiezingen Rechtse protestpartij kan zondag de grootste partij worden in twee Oost-Duitse deelstaten. Het zou een nieuwe doorbraak zijn.

Aanhangers van de Alternative für Deutschland bij een verkiezingsbijeenkomst afgelopen weekend in Dresden in de deelstaat Saksen.
Aanhangers van de Alternative für Deutschland bij een verkiezingsbijeenkomst afgelopen weekend in Dresden in de deelstaat Saksen. Foto Hannibal Hanschke/Reuters

‘Ik heb vroeger gebokst”, legt AfD-kandidaat Hans Link uit, „en ik hou wel van een grapje.” Tevreden kijkt hij naar zijn verkiezingsaffiche, waarop hij – een man die duidelijk tegen de zestig loopt – bezweet, met een wit hemdje aan en bandages om zijn polsen in de hoek van een boksring zit. „Voor u in de ring”, staat er bij.

Zondag hoopt Link in zijn district even ten noorden van Berlijn gekozen te worden voor het deelstaatparlement van Brandenburg. Hij is geen professionele politicus, maar een oud-bankwerker in de bouw, nu zelfstandig in de beveiligingsbranche – iemand die dicht bij zijn kiezers staat. En hij heeft goede kansen. Bij de Europese verkiezingen in mei werd de AfD hier, in het gebied rond de stad Bernau, de grootste partij met ruim 19 procent van de stemmen.

In heel Duitsland wordt met spanning uitgekeken naar de verkiezingen in Brandenburg en Saksen, allebei deelstaten in wat vroeger de DDR was. Zondag kan de AfD voor het eerst in één, of zelfs twee deelstaatparlementen de grootste partij worden. Het zou een nieuwe doorbraak zijn, nadat de protestpartij in 2017 al de grootste oppositiepartij in de Bondsdag werd.

Volgens de peilingen is de AfD in Brandenburg verwikkeld in een nek-aan-nek-race met de SPD, die er al sinds 1990 regeert. In Saksen ligt de AfD maar enkele punten achter op de partij die dáár al bijna dertig jaar dominant is, de CDU.

Om het boksthema nog wat sterker aan te zetten heeft Hans Link een echte boksring neergezet in de aula van een school in Bernau, waar hij een verkiezingsbijeenkomst houdt. Staand in de ring, nu in wit overhemd en lange broek, spreekt Link twee uur gedreven over zijn plannen. Over verkeer, onderwijs, openbaar vervoer en andere lokale thema’s die spelen in deze snel groeiende voorstad. De AfD wil niet alleen een protestpartij zijn.

‘Als ze zich maar aanpassen’

Het onderwerp waarmee de partij groot is geworden, kritiek op het vluchtelingenbeleid van bondskanselier Merkel, komt aan de orde via een omweg: sporthallen moeten gratis toegankelijk worden, „vooral voor vrouwen, die niet meer alleen op straat durven joggen uit angst aangevallen te worden”. De AfD wordt gezien als „partij van rechts-radicale nazi’s”, weet Link, maar „ik heb niets tegen vluchtelingen, als ze zich maar aanpassen”. Er wordt instemmend geknikt.

„De AfD zegt als enige waar het op staat”, zegt een vrouw na afloop. „Als je het niet eens bent met Merkels vluchtelingenbeleid, ben je tegenwoordig al een nazi. Er is geen vrijheid van meningsuiting meer. Alsof we terug zijn in de DDR. Hoe meer politici en media waarschuwen voor de AfD, hoe meer ik er juist in geloof.”

In haar campagne presenteert de AfD zich als erfopvolger van degenen die dertig jaar geleden het DDR-regime ten val brachten met hardnekkig en moedig protest. De vreedzame revolutie, van destijds, de ‘Wende’, moet nu voltooid worden. Vollende die Wende! en ‘Wir sind das Volk!’, staat op AfD-affiches. Tot woede van veel activisten van destijds, die de AfD verwijten de geschiedenis te misbruiken.

De gevestigde partijen hebben moeite kiezers te bereiken, zegt zelfstandig communicatieadviseur Ben Seidemann. „Kijk naar de slogan van de SPD: ‘Eén Brandenburg’. Wat zegt dat nou? Vergelijk dat met ‘Voltooi de Wende’. Je kan het ermee eens zijn of niet, maar daar zit een duidelijke aansporing tot handelen in.”

Meningsvrijheid

In de stad Cottbus, in het zuidoosten van Brandenburg, staan grote borden langs de weg met alleen het woord ‘Meningsvrijheid’ erop en het AfD-logo, een rode pijl tegen blauwe achtergrond. De partij, die hier bij de Europese verkiezingen 30,9 procent haalde, voedt graag het gevoel dat je tegenwoordig niets meer mag zeggen. De onvrede is extra groot in deze regio, de Lausitz, van oudsher sterk afhankelijk van de bruinkoolwinning. Als deel van het klimaatbeleid heeft de regering besloten dat alle kolencentrales in 2038 dicht moeten zijn. De enige partij die daar niet van wil weten is de AfD.

Industriebond IGBCE heeft tandenknarsend met het regeringsbesluit ingestemd, zegt Ute Liebsch, die de bond in Cottbus leidt. En alleen omdat de regering miljarden toezegde voor investeringen die de kolengebieden moeten helpen de infrastructuur te verbeteren en nieuwe bedrijvigheid te ontwikkelen. Trein- en wegverbindingen, internet en het bereik van mobiele telefoon laten nog veel te wensen over. Woensdag, vier dagen voor de verkiezingen, besloot het kabinet: er komt veertig miljard voor kolengebieden in Oost- en West-Duitsland.

De werkloosheid is in Brandenburg met amper zes procent historisch laag. „Maar mensen zijn bang terug te vallen op een magere uitkering als de mijnbouw stopt en de kolencentrales sluiten”, zegt Liebsch. Na de Duitse eenwording vond er dramatische leegloop in het gebied plaats: velen trokken naar het westen. De uitgedunde bevolking vreest weer een uittocht als met de kolen ook de beste banen verdwijnen.

Liebsch houdt haar hart vast voor een overwinning van de AfD. „We hebben ook investeringen uit het buitenland nodig. Dat kunnen we vergeten als mensen uit andere landen, die er misschien anders uitzien dan wij gewend zijn, zich hier niet welkom en veilig voelen.”