Vergeet de jongere niet, zegt de SER

Kabinetsadvies De Sociaal-Economische Raad vindt dat het kabinet bij het maken van belangrijke wetten moet kijken naar de gevolgen daarvan voor jongeren.

Jongeren kunnen niet aan hun eigen verwachtingen voldoen, met stress en soms zelfs psychische klachten tot gevolg.
Jongeren kunnen niet aan hun eigen verwachtingen voldoen, met stress en soms zelfs psychische klachten tot gevolg. Studio NRC

De jongere van vandaag moet alles tegelijk. Goede studieresultaten halen, want anders word je weggestuurd met een ‘bindend studieadvies’. Een goedbetaalde bijbaan vinden – in 2015 is de basisbeurs vervangen door een leenstelsel. Een vrijwilligersbaan of bestuursfunctie zoeken, omdat iedereen het belang van cv-building benadrukt. En niet te vergeten: een actief sociaal studentenleven leiden.

Intussen zie je in de samenleving en op sociale media het beeld dat je verantwoordelijk bent voor je eigen succes en geluk. Het gevolg: jongeren kunnen niet aan hun eigen verwachtingen voldoen, met stress en soms zelfs psychische klachten tot gevolg.

Dat beeld schetst de Sociaal-Economische Raad (SER), een belangrijke adviseur van het kabinet, in het rapport Hoge verwachtingen, dat deze vrijdag wordt gepubliceerd. In de SER zitten vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen, vakbonden en wetenschappers. Dit rapport werd voor een groot deel opgesteld door de jongerenorganisaties van de werkgevers- en werknemersverenigingen, samen met scholieren- en studentenorganisaties.

SER wil dat het kabinet nieuwe plannen voortaan toetst op de gevolgen voor verschillende generaties

In het rapport trekt de SER het sociaal leenstelsel in twijfel. De gevolgen daarvan gaan „verder dan het opbouwen van een studieschuld”, constateert de regeringsadviseur. Daarom zou het kabinet samen met jongeren moeten nadenken over „passende alternatieven” voor het leenstelsel.

Ook wil de raad dat het kabinet nieuwe plannen voortaan laat toetsen op de gevolgen voor verschillende generaties. Zo’n ‘generatietoets’ moet voorkomen dat er opnieuw zo’n ingrijpende maatregel wordt doorgevoerd als het sociaal leenstelsel, zonder na te denken over de gevolgen. Zulke maatregelen zijn op zichzelf verdedigbaar, schrijft de SER, maar in combinatie met andere ontwikkelingen (flexibilisering van de arbeidsmarkt en het aanscherpen van hypotheekeisen) hebben zij een „aanzienlijk effect” op jongeren.

Lees ook: Jongere voelt van alle kanten druk

‘Jongere vindt geen rust’

Ook na de studie vindt de jongere (waarvoor de SER geen expliciete leeftijdsgrensen definieert) geen rust. De meesten wacht een flexibel, onzeker, arbeidscontract. Dat maakt het kopen van een huis moeilijk: banken willen zekerheid. En als de bank ziet dat je nog een studieschuld hebt, wordt het maximaal te lenen hypotheekbedrag verlaagd. Terwijl de huizenprijzen blijven stijgen, vooral in steden, waar jongeren graag wonen.

Vrees voor tweedeling: met name laagopgeleide jongeren hebben meer last van belemmeringen

Door al deze onzekerheid schuiven de belangrijke mijlpalen van twintigers op, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek in het voorjaar al constateerde. Ze blijven langer bij hun ouders wonen, gaan later samenwonen en beginnen later aan het krijgen van kinderen.

Tien jaar geleden had de meerderheid van de jongeren op 24-jarige leeftijd een vast dienstverband, nu is dat pas drie jaar later het geval. Het aandeel 28-jarigen met een koopwoning is sinds 2008 gedaald van 60 naar 50 procent. En de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen, is in diezelfde periode een half jaar opgeschoven: van 29,4 jaar naar 29,9 jaar.

Lees ook: Willen studenten nog op kamers?

De SER wil dat er meer aandacht komt voor de toegenomen prestatiedruk en psychische klachten onder studenten en jonge werkenden. De raad spreekt ook zijn vrees uit voor een groeiende tweedeling. Jongeren met rijke ouders en een sociaal netwerk kunnen zich ondanks alle belemmeringen prima redden. Maar anderen – bovengemiddeld vaak laagopgeleiden en mensen met een migratieachtergrond – moeten extra moeite doen om hun studie te financieren of interessant werk te vinden.

Jongere voelt van alle kanten druk pagina E6-7