‘Oxycodon en fentanyl zijn slechte pijnbestrijders’

Geneeskunde Twee artsen constateren op basis van een meta-analyse dat twee morfine-achtige pijnstillers nauwelijks beter werken dan een placebo.

Oxycodon 5 mg pillen
Oxycodon 5 mg pillen Keith Srakocic

De morfine-achtige pijnstillers oxycodon en fentanyl hebben „nauwelijks meerwaarde” bij bestrijding van chronische pijn. Dat schrijven artsen Anton Kerst en Hein Janssens in het Geneesmiddelenbulletin.

Weliswaar blijkt dat door het gebruik van opioïden bij bijna 60 procent van de patiënten de pijn significant vermindert, maar dat is slechts 12 procent meer dan bij patiënten in de controlegroepen die een placebo kregen. Ook de verbetering in lichamelijk functioneren was beperkt; 9 procent beter dan placebo. Zulke kleine verschillen hebben in de praktijk geen meerwaarde, schrijven Kerst en Janssens. Wel rapporteerden de deelnemers die opioïden kregen meer bijwerkingen: zoals misselijkheid, obstipatie en duizeligheid.

Kerst en Janssens baseren zich op een vorig jaar gepubliceerde meta-analyse van Canadese onderzoekers, die de medische literatuur met alle relevante vergelijkende onderzoeken naar deze zware pijnstillers op een rijtje zetten. Hun synthese bevatte bijna honderd verschillende onderzoeken met in totaal meer dan 26.000 patiënten.

Lees ook: ‘Ik leefde van pil naar pil’

De Canadezen maakten ook een analyse van de werkzaamheid van opioïden versus zwakkere pijnstillers als ibuprofen en diclofenac. Ook hier bleek geen meerwaarde van de sterke pijnstillers, maar die conclusie is wat zwakker, omdat het onderzoek niet van de hoogste kwaliteit was.

Er werden geen aanwijzingen gevonden dat opioïden effectiever zouden zijn dan andere middelen bij specifieke soorten pijn. Overigens was de toepassing van opioïden bij pijn veroorzaakt door vergevorderde stadia van kanker niet in de meta-analyse opgenomen, en dat valt dus buiten de conclusie. „Het bestrijden van pijn bij kanker is de enige toepassing die overblijft, omdat deze patiënten zo kort te leven hebben dat je niet bang hoeft te zijn voor verslaving”, zegt Kerst in een telefonische toelichting.

Eerder deze week rapporteerden Leidse onderzoekers dat in Nederland niet alleen het gebruik van oxycodon en fentanyl stijgt, maar ook het aantal overdoseringen en sterfte als gevolg daarvan. In 2017 liep dat op tot 211 doden. Dat wijst op verkeerd gebruik.

„Aan opioïden kleeft de mythe dat het de beste vorm van pijnbestrijding is”, zegt Kerst. „Daarbij komt dat producenten van deze middelen de werking ervan hebben overdreven en de bijwerkingen hebben weggemoffeld.”

Kerst hoopt dat het artikel de beroepsgroep ervan overtuigt dat opioïden bij de meeste gevallen van chronische pijn niet de aangewezen medicatie zijn. Dat zou ook duidelijker in de richtlijnen voor de behandeling van chronische pijn moeten staan, vinden ze. Namelijk dat er „weinig bewijs is voor de werkzaamheid van opioïden, met wel risico’s op bijwerkingen en verslaving”. En als deze middelen toch voorgeschreven worden hebben zorgverleners de verantwoordelijkheid voor een juist en zo beperkt mogelijk gebruik. Kerst: „Als het toch uit de hand loopt, hebben de dokters de schuld.”