Krakers zijn ‘een bedreigde diersoort’

Wetsvoorstel De VVD en het CDA willen kraakpanden binnen drie dagen ontruimen. Verkeerd en onmogelijk, zeggen krakers en advocaten.

De Rotterdamse sloopwijk de Wielewaal, waar veel woningen worden gekraakt.
De Rotterdamse sloopwijk de Wielewaal, waar veel woningen worden gekraakt. John van Hamond

„Genocide”, noemt rechtshulpverlener Fedde Bleijs het nieuwe wetsvoorstel tegen kraken. „Zónder moorden, dan.”

De VVD en het CDA willen ‘flitsontruimingen’ van gekraakt eigendom invoeren. Zo ontzeggen ze krakers als bevolkingsgroep hun bestaansrecht, stelt Bleijs. „De Verenigde Naties definiëren dat als genocide.” Hij doet daarom aangifte bij de politie.

Bleijs, een huurder, is op bezoek in de slibvelden in Amsterdam-Noord, net buiten de ring. Hier wonen nog zo’n 40 van de 125 krakers van het in januari ontruimde ADM-terrein. De gemeente Amsterdam gedoogt ze daar tot eind volgend jaar.

Lees ook Alles kon op de ADM-werf, zolang het een beetje in harmonie verliep

Het wetsvoorstel zou het definitieve einde van vrijplaatsen zoals het ADM-terrein betekenen, zegt Bleijs. „Je maakt het voor een sociaal-culturele minderheid onmogelijk samen te wonen. Krakers zijn vaak kwetsbare mensen, die niet marktconform kunnen leven en presteren of het niet wíllen. In rijtjeshuizen kwijnen ze weg.”

Het gaat om de initiatiefwet Handhaving kraakverbod van Kamerleden Daniel Koerhuis (VVD) en Madeleine van Toorenburg (CDA), die nog deze week online staat voor consultatie. Op verzoek van de officier van justitie moet de rechter-commissaris straks bínnen drie dagen kunnen besluiten tot ontruiming van een kraakpand of -terrein. Krakers kunnen net zoals nu in beroep gaan, maar dat kan lang duren en houdt ontruiming niet tegen.

Kraakverbod ‘in ere herstellen’

De VVD en het CDA hopen op een Kamermeerderheid met steun van de PVV, ChristenUnie, 50Plus, SGP en Forum voor Democratie. Die partijen steunden ook een motie over het „in ere herstellen” van het kraakverbod.

„Vastgoed is andermans eigendom”, vindt VVD’er Koerhuis. Daar moet je vanaf blijven. Hardwerkende Nederlanders betalen netjes hypotheek of huur, krakers niet.”

Lees hier een reportage over de Rotterdamse sloopwijk Wielewaal waar krakers uit het hele land op af komen

Het wetsvoorstel moet vooral een einde maken aan de „kraakcaroussel”, staat in de toelichting. Nu krijgen krakers uiterlijk acht weken de tijd voordat ontruimd wordt. Intussen kunnen ze dit aanvechten en een nieuw pand kraken, zegt Koerhuis. Zoals de rondtrekkende We Are Here-groep van asielzoekers, die vorige week kortstondig een bedrijfspand in Amsterdam bezette. Bij ontruiming binnen drie dagen moet dit ‘pandhoppen’ straks onmogelijk worden.

Lees meer over de asielzoekers achter de We Are Here-krakers

Aedes, de landelijke koepel van woningcorporaties, spreekt van „goed georganiseerde bendes” van krakers en steunt de initiatiefwet. Net als Vastgoed Belang en de IVBN, de verenigingen van particuliere en institutionele vastgoedbeleggers. IVBN-directeur Frank van Blokland noemt de kraakpraktijk „van de zotte”. „Het is ook in het belang van woningzoekenden”, vindt directeur beleid Co Koning van Vastgoed Belang. „Hoe sneller een lege woning is opgeknapt, des te eerder verhuurd kan worden.”

Kraken ís al jaren strafbaar. Vanaf 1993 mochten alleen panden die langer dan één jaar leeg stonden gekraakt worden. Sinds 2010 is kraken geheel verboden dankzij de Wet kraken en leegstand. Je kunt er maximaal een jaar celstraf, een taakstraf of een boete tot 8.300 euro voor krijgen. Al blijven gevangenisstraffen vaak beperkt tot dagen of weken en zijn de boetes niet hoger dan 2.000 euro.

Maar de Hoge Raad heeft in 2010 ook bepaald dat krakers vóór ontruiming een kort geding mogen aanspannen. De rechter weegt dan het recht van de pandeigenaar af tegen het grondwettelijke huisrecht op een beschermde leefsfeer van krakers.

Meestal winnen de eigenaren. Maar in april kregen Amsterdamse krakers bijvoorbeeld gelijk, omdat het niet aannemelijk was dat het verloederde pand snel verhuurd zou worden.

20.000 krakers

Rond 1980 stonden de meeste Nederlanders nog positief tegenover de kraakbeweging, staat in de kroniek Een voet tussen de deur. Er waren zo’n twintigduizend krakers, van wie zo’n negenduizend in Amsterdam. Maar de publieke opinie kantelde, met name door rellen bij ontruimingen.

Hoeveel krakers er nu zijn, is onbekend. Sinds het kraakverbod wordt vaak in stilte gekraakt, zegt redacteur Pim van JaKra!, het jaarboek kraken, in Den Haag. Als ex-kraker wil hij zijn achternaam niet in de krant. Veel krakers mijden publiciteit, omdat dat tot uitzetting kan leiden, zegt hij. „Ze waren een bedreigende diersoort en zijn nu een bedreigde diersoort.”

Lees meer over hoe kraken sinds het kraakverbod is veranderd

„Kraken is topsport geworden”, zegt de Amsterdamse kraker Hay Schoolmeesters op de slibvelden. Grote panden kraken is „bijna niet te doen”, omdat bedrijven leegstandbeheerders inhuren. Je kunt een strafblad krijgen en moet vaak verhuizen. Hij vindt het wetsvoorstel voor flitsontruimingen „zwaar overdreven”, „Want kraken is „gemarginaliseerd.”

Het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Rechtspraak willen nog niet reageren op de initiatiefwet.

Advocaat Willem Jebbink noemt het wetsvoorstel „overbodig, ondoordacht en principieel onjuist”. Ten eerste is spoedontruiming in situaties al mogelijk, zegt hij. Bijvoorbeeld als krakers het pand vernielen of gebruiken voor andere strafbare feiten, bij gevaar van asbest of van instorting.

Daarnaast is gerechtelijke toetsing van een zaak in drie dagen onhaalbaar, zegt Jebbink. „De kraker moet inzicht hebben in het dossier. De eigenaar wil zijn zegje doen. Er moeten stukken worden uitgewisseld. En de capaciteit van het gerechtelijk apparaat staat al ernstig onder druk. ”

Ten slotte vindt Jebbink het principieel onjuist dat de rechter-commissaris, een strafrechter, straks uitspraak moet doen in wat hij ziet als een civiele zaak tussen twee burgers: de eigenaar en de kraker. „Vastgoedexploitanten, die over het algemeen geld zat hebben om naar de civiele rechter te stappen, worden zo op hun wenken bediend met overheidsmiddelen.”

Leegstand én woningnood

Het idee dat krakers nog acht weken in panden kunnen blijven klopt niet, volgens advocaat Ineke van den Brûle. Hun procedures tegen ontruiming duren vaak vier weken, zegt zij. Het kraakverbod uit 2010 is bovendien een „historische vergissing” gebleken, vindt ze. „Het was de Wet kraken én leegstand.” Met als doel óók speculatie met leegstaand vastgoed en verpaupering terug te dringen. „Krakers worden wel vervolgd, maar aan leegstand gebeurt bijna niets.”

Slechts enkele gemeenten hebben na 2010 een ‘leegstandverordening’ ingevoerd om pandeigenaren aan te pakken. Dwang is geen oplossing voor leegstand, zegt Sandra Suijkerbuijk van het Kadaster. „Wij zeggen gemeenten altijd: probeer in gesprek te komen met vastgoedeigenaren.”

Er ís nog altijd leegstand. Volgens CBS-cijfers stonden begin vorig jaar ruim 113.500 woningen (2 procent), 8.700 kantoren (10 procent) en 11.400 winkels (8 procent) leeg.

Tegelijkertijd is er woningnood. Begin vorig jaar was er een tekort van 294.000 woningen (3,6 procent), blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De zuivere inschrijftijd voor een sociale huurwoning rond Amsterdam en Utrecht was gemiddeld bijna negen jaar. Het aantal daklozen is in tien jaar verdubbeld tot ruim 39.000, meldde het CBS vorige week.

Ex-kraker Pim: „Kraken is bevrijding van lege ruimte. Het voegt woonruimte toe en zet pandjesbazen en speculanten aan tot actie. Zolang er leegstand is, gaat kraken door.”