Bitcoin-oplichting treft nu ook serieuze nieuwssites

Websites van nieuwsmedia die hun advertentieruimte uitbesteden aan Google, zoals NU.nl, Parool en VK.nl, brengen advertenties van oplichters in omloop.

NU.nl publiceerde deze maand onbedoeld een malafide bitcoin-advertentie met foto van Matthijs van Nieuwkerk.
NU.nl publiceerde deze maand onbedoeld een malafide bitcoin-advertentie met foto van Matthijs van Nieuwkerk. Beeld NRC

Een BN’er die op een nepnieuwspagina beweert rijk te zijn geworden met bitcoin, waarna goedgelovigen worden doorgestuurd naar malafide investeringssites – de oplichtingstruc gaat al langer rond op sociale media. Nu blijken de oplichters ook te adverteren op nieuwssites als NU.nl, VK.nl en Parool.nl

Zo stond op NU.nl een advertentie met Matthijs van Nieuwkerk waarin gesproken werd over zijn „grootste deal”. De term ‘bitcoin’ wordt vermeden om detectie door het advertentieprogramma van Google of de sites zelf te voorkomen. Wie erop klikte, kwam terecht op een pagina die lijkt op NOS.nl. Daar werd de bezoeker aangemoedigd te investeren in het beleggingsprogramma BitcoinFuture.

„Dit soort praktijken gaan altijd in golven”, zegt woordvoerder Willem-Albert Bol van De Persgroep, de uitgever van de Volkskrant en Het Parool. „Ze hebben nu BN’ers en gerenommeerde media gevonden, maar volgend jaar is het weer iets anders.”

Digitale proppers

De advertenties worden gemaakt door affiliate marketeers, proppers die worden beloond per doorverwezen bezoeker. De malafide beleggingsplatforms zijn vanwege het milde toezicht vaak gezeteld in Israël of op Cyprus, ontdekte NRC eerder. Undercover wist Brandpunt+ een paar affiliates te spreken, waaronder een Utrechts bedrijf. Elke aangedragen persoon levert de affiliate 600 dollar op. Door de complexe opzet kan elke partij in de keten aansprakelijkheid vermijden: bij klachten wijzen handelsplatforms naar affiliates en de affiliates naar platforms, terwijl techbedrijven en uitgevers claimen de nepadvertenties om technische redenen vaak niet te kunnen tegenhouden.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Wat zit er achter nep-bitcoinadvertenties?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

De Persgroep verwijdert „enkele malen per week” nepadvertenties voor bitcoins, zegt woordvoerder Bol. Dat gebeurt op basis van meldingen door bezoekers. Het is volgens hem onmogelijk alles vooraf te controleren. Veel advertenties worden verhandeld via Google-veilingen waardoor elke bezoeker een andere advertentie voorgeschoteld kan krijgen. Het probleem: sites weten daardoor niet welke advertenties zij plaatsen. „Ik zou graag zonder Google verder willen, maar zo zijn de verhoudingen niet: adverteerders willen deze veilingen.” Hooguit één op de duizend advertenties is frauduleus, aldus Bol.

Karlijn Nobel, woordvoerder van Sanoma (NU.nl), zegt dat NU.nl dagelijks 1 à 2 frauduleuze advertenties verwijdert. De advertentieruimte wordt voor het grootste deel gevuld door Google. Advertenties worden vooraf gecontroleerd, maar het lukt Sanoma niet om alle nepadvertenties te weren. „Deze organisaties vinden steeds nieuwe methodes om te misleiden”, aldus Nobel.

Het merendeel van de nepadvertenties op Nederlandse nieuwssites is gericht op bitcoinbeleggingen. De cryptomunt is volgens experts populair onder oplichters, omdat mensen een graantje willen meepikken van de spectaculaire koersstijgingen, ze nog onbekend zijn met deze handel en het toezicht erop gering is.

Google onderneemt „een hoop stappen om misleidende advertenties tegen te gaan”, zegt een voorlichter. Het techbedrijf zegt in 2018 per dag zes miljoen advertenties te hebben verwijderd die niet aan het beleid voldeden. „In veel gevallen blijft het een kat- en muisspel: kwaadwillenden vinden telkens nieuwe manieren om detectie te voorkomen.” De oplichters doen aan cloaking: Google’s moderatoren en algoritmes zien een onschuldige site, terwijl bezoekers naar een malafide pagina worden gestuurd.

Miljoenen aan schade

De malafide platforms genereren serieuze inkomsten: sinds 2017 is er 2,2 miljoen euro schade gemeld bij de Nederlandse Fraudehelpdesk. Het werkelijke bedrag is hoger, omdat niet ieder slachtoffer zich meldt. Instanties in het buitenland noemen vergelijkbare bedragen. Opvallend genoeg storten sommige platforms bij klachten geld terug. Ongeveer vijftig slachtoffers hebben dat gemerkt, aldus de Fraudehelpdesk.

Op nrc.nl verschenen geen bitcoin-advertenties omdat NRC Media niet samenwerkt met online advertentiemarktplaatsen, zoals Google Adsense en Google Ad Exchange. „We kunnen bij zo’n samenwerking niet garanderen dat er geen volgcookies op computers worden geplaatst”, zegt Han-Menno Depeweg, de digitale uitgever. NRC belooft bezoekers nooit te volgen. „Daarnaast willen we de kwaliteitscontrole op online advertenties niet uit handen geven, net zoals we dat nooit voor papier zouden doen.”