Opinie

Als de democratie er echt niet meer toe doet

Tom-Jan Meeus

Dus Britse politici die uit de EU willen omdat de Unie een dictatuur zou zijn, gaan dit realiseren door hun eigen democratie even op te schorten. Je hoort vaak dat ironie dood zou zijn, maar dit lijkt me aardig bewijs van het tegendeel.

Helaas is het ook bewijs van iets fundamentelers: we willen in het Westen maar niet zien hoe kwetsbaar onze democratie is. Ik las bij NRC-correspondent Melle Garschagen dat het Britse parlement elk najaar geschorst wordt, maar sinds 1945 niet voor zo’n lange tijd.

En nu een niet-gekozen premier met steun van een niet-gekozen monarch het gekozen parlement tijdelijk kan uitschakelen op een moment dat ons buurland een existentiële beslissing neemt, kun je ook denken: hoe is het mogelijk dat democratiebesef zo makkelijk in elkaar kan storten?

Brexit was altijd een wonderlijke combinatie van hoogstaande principes (soevereiniteit) en platvloers machtsspel – premier David of premier Boris? Je vergeet die dingen, maar nadat David Cameron in 2016 het Brexit-referendum mede door toedoen van Boris Johnson verloor, poetste Johnson de plaat. Drie jaar en één gestraalde premier later, ziet ook Johnson dat zijn referendumbeloften onmogelijk na te komen zijn. Dan de democratie maar even op slot.

‘Hyper-nudging’: de alarmerende techniek waarmee big tech onze levens manipuleert

Nu kun je zeggen dat valse verkiezingsbeloften van alle tijden zijn, maar dan vergeet je één ding: we leven in tijden die niet met eerdere te vergelijken zijn.

Dat zien de Britten zelf ook. In een beangstigend stuk in The Guardian schetste academica Sophia Ignatidou woensdag hoe informatie door de digitale revolutie de ware vijand van het volk aan het worden is. „De wapenwedloop in informatie verandert in een alarmerend hoog tempo.”

Dat zit zo. We weten allang dat vervalste feiten online met geen miljoen factcheckers te bestrijden zijn, en dat overheden, bedrijven en oplichters daarvan wereldwijd profiteren. Sociale media-platforms beloven ingrijpen maar bijten zelden. De journalistiek marginaliseert: machthebbers communiceren via hun eigen kanalen.

En nu, schrijft Ignatidou, komen we in de volgende fase. Big tech bezit miljarden data over ons, individuele burgers, en zo treedt het tijdperk van het hyper nudging in: we worden in zodanig verfijnde algoritmen gestopt dat we onze wil verliezen en voor politieke of commerciële doeleinden eindeloos gemanipuleerd kunnen worden. Zogenaamd vrije individuen als instrumenten van andermans macht.

Dus je kunt ook denken: Brexit is take back control nu mensen aanvoelen dat ze online de controle over zichzelf aan het verliezen zijn. Want geef toe: wie dat ervaart zal ook niet denken dat de democratie er nog veel toe doet.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.