Zonder drone ben je nergens: als de VS niet leveren, dan China wel

Midden-Oosten Alle strijdkrachten in het Midden-Oosten willen onbemande vliegtuigen. Ze zijn doelmatig en goed voor het prestige. Het aantal ‘incidenten’ groeit snel.

De Global Hawk is het paradepaard van de Amerikaanse dronevloot. Hij kost 130 miljoen dollar en kan onder alle omstandigheden haarscherpe beelden leveren. Iran haalde er deze zomer een neer.
De Global Hawk is het paradepaard van de Amerikaanse dronevloot. Hij kost 130 miljoen dollar en kan onder alle omstandigheden haarscherpe beelden leveren. Iran haalde er deze zomer een neer. Foto Bobbi Zapka

Iedereen wil ze en het aantal incidenten in het Midden-Oosten met onbemande vliegtuigjes van allerlei soorten en maten, al dan niet van raketten voorzien, groeit snel. „Alle strijdkrachten in het Midden-Oosten willen drones hebben, zowel omdat ze doelmatig zijn als om redenen van prestige”, zegt Justin Bronk, co-auteur van een recent rapport over bewapende drones in het Midden-Oosten en verbonden aan het RUSI, een militaire denktank in Londen.

Alleen al de oogst van de afgelopen dagen is verontrustend. In het weekeinde verklaarde Israël dat het met een luchtactie in Syrië zaterdag een aanval van Iraanse ‘killer drones’ op Noord-Israël had verijdeld. Killer drones vuren geen raketten af maar boren zichzelf in hun doelwit. Zondag zou Israël zelf twee drones zijn kwijtgeraakt bij acties tegen Hezbollah in Beiroet. Maandagochtend vroeg volgde een Israëlische drone-aanval op een Palestijnse groepering in het oosten van Libanon. In Jemen maakte de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië intussen naar eigen zeggen een door de Houthi’s afgevuurde drone onschadelijk.

Geen land of gewapende groep van enige betekenis wil verder zonder drones, die alom worden gezien als hét wapen van de toekomst. Drones zijn uitermate geschikt voor verkenningsdoeleinden maar er vallen, met de nodige aanpassingen, ook raketten aan te bevestigen. Vooral als je over een goed functionerend ondersteunend satellietnetwerk en data-analysecentra op de grond beschikt, kan de drone met dodelijke precisie tegenstanders elimineren.

De meest gewilde drones komen uit de Verenigde Staten die al lang van onbemande vliegtuigen gebruikmaken. Maar de VS leveren niet aan iedereen.

De Amerikaanse CIA heeft volop gebruikgemaakt van die mogelijkheden in landen als Pakistan, Afghanistan, Jemen en Somalië met onder meer de Reaper. Veel van die aanvallen waren overigens minder precies dan de Amerikanen wel wilden toegeven en er vielen al met al duizenden doden bij. Bij anderen, die technologisch minder ver zijn zoals de Houthi’s, laat de precisie vaak nog meer te wensen over.

„Maar als je naar iets of iemand op zoek bent in Jemen, is het veel doelmatiger een drone langdurig in de lucht te houden en zo nodig af en toe een raket af te vuren dan om een bemand vliegtuig voor dat soort patrouilles in te zetten”, zegt Bronk. „Voor grootschaliger aanvallen blijven bemande toestellen geschikter.”

Het voordeel van drones is dat ze vaak tamelijk ongemerkt kunnen opereren doordat ze hoog vliegen en geen condensstrepen achterlaten. Het is ook makkelijker voor landen om te ontkennen dat ze ervan gebruik hebben gemaakt dan wanneer ze bemande vliegtuigen inzetten. Mocht een drone worden neergehaald, dan verlies je er ook geen manschappen mee. Wel kan dat tot een stevige botsing leiden met een land of beweging die je drone neerhaalt, maar tot een gewapend conflict hoeft dat nog niet per se te leiden. Interessant is in dit verband of Hezbollah het dreigement waar maakt van zijn leider dat het vergeldingsacties tegen Israël zal ondernemen na het recente drone-incident in Beiroet.

Een Hermes 900-drone Foto Tal Inbar

De meest gewilde drones zijn die van de Verenigde Staten, die al lang gebruikmaken van onbemande vliegtuigen. Maar de Amerikanen zijn vanouds terughoudend met de uitvoer van hun verfijnde apparatuur. Jordanië zou graag de Predator XP hebben aangeschaft maar het kreeg nul op het rekest (in tegenstelling tot de Verenigde Arabische Emiraten, die ze wel mochten kopen en ze veelvuldig inzetten in Jemen). Irak vroeg in 2015 om de MQ-1 of de MQ-9 maar Washington weigerde dat.

Lees ook: Iran schiet Amerikaanse drone uit de lucht bij Golf van Oman

Onkwetsbaar is ook de Amerikaanse apparatuur niet, zoals in juni van dit jaar bleek toen Iran een Amerikaanse drone van het type RQ-4 Global Hawk uit de lucht schoot. Dit geldt als het paradepaardje uit de Amerikaanse dronestal. Het 130 miljoen dollar kostende onbemande vliegtuig kan onder alle weersomstandigheden, dag en nacht, van grote hoogte zeer scherpe beelden doorgeven.

China belangrijke leverancier

Omdat de Amerikanen niet scheutig zijn met de levering van drones, kloppen veel landen uit het Midden-Oosten aan bij China, dat is uitgegroeid tot een van de topleveranciers voor het Midden-Oosten. De Chinezen zijn niet kieskeurig bij hun klandizie. Zo beschikken volgens het RUSI-rapport inmiddels Jordanië, Irak, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië over Chinese drones. Saoedi-Arabië heeft ook een licentie gekocht om 300 drones van het type Wing Loong en mogelijk ook de nieuwe, zwaardere, bewapende CH-5 te maken.

„De Chinese drones zijn veel goedkoper dan de Amerikaanse maar ze zijn ook van veel mindere kwaliteit”, zegt Bronk. „Er heerst grote ontevredenheid bij veel klanten over de Chinese CH-4’s. De motoren daarvan zijn zwakker dan de Amerikaanse, ze zijn minder stabiel en ze kunnen daardoor niet te hoog vliegen, anders worden de beelden te wazig. De Jordaanse luchtmacht, een van de beste in het Midden-Oosten, vindt ze niet langer geschikt en ook Irak is hoogst ontevreden.”

Mogelijk gaat ook Rusland een rol spelen op deze markt. Het testte deze maand met succes een nieuwe drone, de Sukhoi S-70 Ochotnik.

Van alle landen in de regio heeft Israël de meeste ervaring met drones. Al bij de Libanese oorlog van 1982 maakte het gebruik van drones voor verkenningsdoeleinden. Israël maakt zijn eigen drones en exporteert die, zij het uitsluitend de ongewapende varianten. Een vijftigtal landen heeft inmiddels Israëlische drones aangeschaft maar in het Midden-Oosten heeft Israël alleen aan Turkije geleverd.

Israël en Iran bouwen ook zelf

Israëlische militairen zetten drones nog altijd bij voorkeur in voor observatie maar Israël beschikt ook over het op radar gebaseerde Drone Dome, dat doelwitten kan helpen identificeren en met laser kan uitschakelen van enkele kilometers afstand. Israëls grootste drone is de Hermes 900 met een bereik van 1.000 kilometer, die 36 uur achtereen in de lucht kan blijven. De kleinere Hermes 450 is ook vaak met wapens uitgerust. Door hun relatief kleine omvang kunnen ze minder wapens meenemen dan sommige Amerikaanse en Chinese modellen.

Net als Israël beschikt Iran ondanks allerlei sancties over een eigen drone-industrie. Het produceert twee modellen, de Shahed-129 die op de Israëlische Hermes 450 lijkt, en sinds 2018 de wat sterkere Mohajer-6. De Iraanse Revolutionaire Garde beschikt over beide modellen. Ook in Syrië en Irak heeft Iran veelvuldig zijn drones ingezet. Voor een land als Iran, dat anders dan bij voorbeeld aartsrivaal Saoedi-Arabië niet over een hypermoderne luchtmacht beschikt, vormen de drones een interessant alternatief. Iran is ook al herhaaldelijk het Israëlische luchtruim binnengedrongen met drones.

Hoewel harde bewijzen ontbreken is het waarschijnlijk dat Teheran ook drones heeft geleverd aan zijn bondgenoten in het Midden-Oosten, het Libanese Hezbollah, het Palestijnse Hamas en de Jemenitische Houthi’s.

Die laatsten gebruiken hun drones om met name Saoedi-Arabië speldenprikken toe te dienen. „Ansar Allah [militaire tak van de Houthi’s, red.] is erin geslaagd een imago van veerkracht op te bouwen tegen een militair gezien veel sterkere tegenstander. Het heeft niet alleen het territorium van de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië onder vuur genomen maar het heeft ook een goedkope manier gevonden om zijn rivalen politieke schade en afbreuk aan haar reputatie te berokkenen”, stelt Dhia Muhsin, onderzoeker bij het Londense International Institute for Strategic Studies, in een commentaar.

Ook Turkije heeft in eigen beheer twee modellen ontwikkeld, de Anka-S en de Bayraktar TB2. Beide worden veelvuldig ingezet tegen de Koerden, in eigen land maar ook in Syrië. Turkije wil er volgens het RUSI-rapport nog zeker honderd bewapende onbemande vliegtuigen bij om de Koerden te kunnen bestoken.

Wat de gevolgen voor het Midden-Oosten zijn, is onzeker. „De barrière om van drones gebruik te maken is minder”, zegt Bronk, „maar juist daardoor kunnen er ook meer incidenten komen, die dan toch weer het risico in zich herbergen van een confrontatie.”