Zelfrijdende robot stopt voor onkruid

Autonome bus De HagaShuttle oogt als een speelgoedauto, maar passagiers in Den Haag zijn enthousiast. „Het is een soort kermisattractie.”

De HagaShuttle rijdt heen en weer naar het HagaZiekenhuis.
De HagaShuttle rijdt heen en weer naar het HagaZiekenhuis. Olivier Middendorp

De weg is vrij maar het zelfrijdende busje stopt abrupt. Steeds op dezelfde plek. Hij reageert op onkruid, vermoedt steward Peter Jillissen. „De sensoren zijn erg fijn afgesteld, ze registreren elk blaadje.” Dus om die onnodige stops te voorkomen moet de software worden aangepast? Jillissen: „Welnee, ik haal dat onkruid zo even weg.”

Sinds eind mei rijdt de HagaShuttle van stadsvervoerder HTM tussen de bus- en tramhalte aan de Leyweg en de hoofdingang van het HagaZiekenhuis in Den Haag. Patiënten die slecht ter been zijn, of bezoekers die geen zin hebben om te lopen, kunnen zich gratis laten vervoeren. Passagiers reageren enthousiast. Jillissen mag tijdens het ritje niet praten maar geeft uitleg bij start- en eindpunt. Een hoogzwangere vrouw: „Echt gaaf dit.” Een meisje met haar moeder wil na aankomst nog een keer. Jillissen, tevreden: „Het is een soort kermisattractie.”

Het traject is 300 meter lang en alleen door een streep op de weg gescheiden van fietsers en voetgangers. Soms loopt er iemand op het shuttlepad of wappert een tas van iemand ernaast net over de streep. Dan hapert het busje even. Elders in Nederland rijden ook autonome busjes, maar de HagaShuttle is de eerste in een drukke stedelijke omgeving. Wel of geen rekening moeten houden met ander verkeer is een cruciale factor voor zelfrijdende voertuigen.

Speelgoedauto

Wie bij ‘zelfrijdend voertuig’ aan een Tesla denkt moet even wennen aan het uiterlijk. Net als andere shuttles oogt de HagaShuttle van de Franse fabrikant Navya als een speelgoedauto, eerder aandoenlijk dan robuust. Omdat het busje heen en weer pendelt tussen twee vaste locaties, zijn voor- en achterzijde gelijk. Het Haagse busje biedt plaats aan acht passagiers. De maximumsnelheid is 15 kilometer per uur.

„Eigenlijk is het een zelfrijdende robot, geplaatst in een 3D-kaart waar alle objecten zijn ingetekend.” Alwin Bakker begeleidt de HagaShuttle namens The Future Mobility Network en kent de techniek.

Enthousiast somt hij de hulpmiddelen op waarmee de rijdende robot bepaalt waar hij is en hoe de omgeving eruitziet. „Hij bepaalt zijn positie met het satellietsysteem GNSS, een heel slim GPS-systeem. Dankzij een bijbehorend base station op het dak van het ziekenhuis kan dat tot op de centimeter. Daarnaast heeft hij acht lidars, die werken met licht. Twee daarvan zijn geschikt voor 360 graden-waarneming. Voor en achter heeft hij nog twee camera’s.” Jillissen toont twee regulier uitziende computers onder de klep achter de stoelen: één voor waarnemen en beslissen, één voor uitvoeren.

Steward Peter Jillissen houdt toezicht en kan ingrijpen in een noodsituatie. Olivier Middendorp

Paar extra ogen

Ondanks alle automatisering rijdt de HagaShuttle nog niet zonder menselijke begeleiding.

Jillissen: „Ik rij er nu een paar maanden mee en heb volledig vertrouwen in het voertuig. Hij ziet alles, stopt ruim op tijd. Ik merk wel dat mensen het fijn vinden dat er een begeleider aan boord is. Ik bied een paar extra ogen.” Extern toezicht is er ook: in de HTM-controlekamer en bij Navya in Frankrijk kijken mensen mee naar hoe de bus zich gedraagt.

Jillissen volgde een driedaagse training in Lyon en mag nu andere stewards inwerken. Hij checkt voor elk ritje of er niets voor het busje ligt en houdt tijdens het rijden zijn hand bij de noodknop.

Ook al gaat alles vanzelf, voor Jillissen is het rijden op de shuttle minstens even intensief als rijden op de tram of bus, wat hij eerder deed. „Op de bus en tram ben je alleen met de omgeving bezig, hier zit je met de passagiers in een kleine ruimte. Dat leidt meer af. Na drie kwartier heb je tien minuten rust nodig om geconcentreerd te blijven.”

Jillissen, in dienst bij HTM, is gedetacheerd bij de Haagse Shuttle BV, opgericht door HTM voor de exploitatie. Aandeelhouders van de bv zijn HTM (50 procent), adviesbureau Rebel Group (25 procent) en The Future Mobility Network (25 procent). Die partijen en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag financieren het project met in totaal 1,3 miljoen euro, voor vier jaar. Het HagaZiekenhuis levert de mensen die worden opgeleid tot stewards. Daar zijn er twaalf van nodig, voor diensten van halve dagen.

Het is de bedoeling dat de shuttle zonder steward gaat rijden, mogelijk volgend jaar al. Van banenverlies is geen sprake, zegt Bakker. „Er zijn mensen nodig voor onderhoud en in de controlekamer. Dit soort toepassingen leidt tot nieuwe banen.” De Haagse Shuttle BV wil ook gaan rijden op bijvoorbeeld de boulevard van Scheveningen.

Sinds 1 juli geldt de Experimenteerwet en mogen zelfrijdende shuttles zonder steward op de openbare weg rijden. Er is echter nog wel een juridisch obstakel. De aansprakelijkheid loopt via het rijbewijs van de steward. Bakker: „Dat is nog een ding. Wie is juridisch verantwoordelijk als er niemand meerijdt? Hoe geef je een rijbewijs aan een robot?” Voor Jillissen voelt de verantwoordelijkheid niet anders dan rijden in zijn eigen auto. „Ik ervaar dit als net zo veilig.”