Opinie

Westen vertilt zich opnieuw aan Afghanistan

Afghanistan De onderhandelingen met de VS hebben de Taliban sterker gemaakt. Met meer chaos en minder kans op vrede, schrijft

Schade na een bomaanslag tijdens een bruiloft in Kabul op 18 augustus. Daarbij kwamen ten minste 63 mensen om het leven en vielen 180 gewonden.
Schade na een bomaanslag tijdens een bruiloft in Kabul op 18 augustus. Daarbij kwamen ten minste 63 mensen om het leven en vielen 180 gewonden. Foto Hedayatullah Amid/EPA

Achttien jaar na 11 september maken de Verenigde Staten en de Taliban zich op om een overeenkomst te sluiten die een eind moet maken aan de langste oorlog uit de Amerikaanse geschiedenis en die een eind kan inluiden van veertig jaar burgeroorlog in Afghanistan.

De Amerikanen zullen in eerste instantie bijna de helft van hun troepen terugtrekken en de Taliban belooft zich niet in te laten met terroristische bewegingen die aanslagen tegen de VS kunnen plegen. Als het tot een ondertekening komt – 1 september is nog steeds de streefdatum – gaat de Taliban in Noorwegen praten met een delegatie onder auspiciën van de Afghaanse regering over een staakt-het-vuren en een toekomstige regering. Dit voor Afghanistan zeer ongewisse vooruitzicht is het resultaat van een klein jaar onderhandelen in een oorlog waaraan de VS en het Westen zich zwaar hebben vertild.

De Amerikaanse onderhandelaar Khalilzad moet nu de kwadratuur van de cirkel oplossen: hij moet rekening houden met het ongeduld van president Trump om de troepen vóór de Amerikaanse verkiezingen volgend jaar „naar huis te halen” én het effect daarvan op de wankele stabiliteit van Afghanistan zien te beperken. De Taliban weet dit en is niet geneigd concessies te doen voor iets dat ze wel hoopt te krijgen.

Na een ondertekening begint de moeilijkste fase: de onderhandeling tussen de Afghanen over de toekomst van het land. Tenzij de Talibanleiders zich miraculeus zouden bekeren tot een echte machtsdeling en de wapens neerleggen, kan er weinig optimisme zijn over een spoedige vrede.

De Taliban is niet voorbereid op een compromis en elk akkoord dat hen niet de sleutel tot de macht in handen geeft, kan rekenen op serieuze interne oppositie. Sommigen kondigen al aan door te gaan met de jihad.

Islamitisch Emiraat

De Taliban definieert zich niet als partij, maar als staat – het Islamitisch Emiraat – en wil niet formeel met de Afghaanse regering praten. Om toch overleg mogelijk te maken, heeft Khalilzad de regering onder druk gezet om als niet-officiële regeringsdelegatie in Oslo te verschijnen. Hoewel een splitsing tussen pragmatici en hardliners niet is uitgesloten, zal het Taliban-leiderschap ervoor waken een staakt-het-vuren af te kondigen zolang het niet de macht in handen heeft. Militair houdt het de druk op de ketel door de provinciesteden te omsingelen en met aanslagen.

Lees ook: Vrede is nog moeilijk voorstelbaar

Een sterk complicerende factor zijn de presidentsverkiezingen op 28 september. Khalilzad had deze willen opschorten om besprekingen in Noorwegen de ruimte te geven, maar president Ghani wil ze koste wat kost doorzetten om een sterker mandaat in de vredesbesprekingen te hebben. De kans op het tegendeel is echter levensgroot gezien de aangekondigde verkiezingsboycots, de voorbereidingen op grootschalige fraude, de te verwachten betwiste uitslag en de aangekondigde aanslagen door de Taliban.

De onderhandelingen met de VS hebben de Taliban binnen en buiten Afghanistan sterker gemaakt en de Afghaanse regering gedestabiliseerd. Dat zal niet de intentie van Khalilzad zijn geweest, maar is wel het resultaat. Het is niet moeilijk om in Kaboel stemmen te horen die vrezen dat de regering zal bezwijken en de Taliban opnieuw de macht zal overnemen. Een aanzienlijk deel van de bevolking zit niet te wachten op een regering van autoritaire plattelandsmoellahs en treft voorbereidingen om te vertrekken als de situatie verslechtert. Voormalige mudjahedien-commandanten bereiden zich voor op een burgeroorlog indien de Taliban een greep naar de macht dreigt te doen.

Lees ook: Verkiezingen Afghanistan: alle stemmen in Kabul ongeldig

Vluchtelingenstroom

Dit wordt de grote vraag: zullen de VS een staakt-het-vuren en de vorming van een interim-regering als voorwaarde stellen voor ze hun troepenmacht verder reduceren, of trekt Trump de troepen terug ongeacht de gevolgen voor Afghanistan?

Een nieuwe burgeroorlog zal ongetwijfeld tot een vluchtelingenstroom leiden waarbij die van 2015 verbleekt. Dat is niet alleen een drama voor de Afghanen, maar zal ook directe gevolgen hebben voor Europa, dat dichter bij Afghanistan ligt dan de VS.

De Europese landen doen er daarom goed aan bij te dragen aan stabiliserende maatregelen, waaronder het stimuleren van de-escalatie en bestanden op districts- en regionale niveaus. In enkele provincies is hiermee succes geboekt en uitbreiding kan bijdragen aan het slagen van het landelijke vredesproces.

Ondanks alles heerst er na veertig jaar oorlog een sterke wil tot vrede onder Afghanen, met inbegrip van velen in Talibangelederen. Duitsland en Noorwegen zijn actief betrokken in het vredesproces. Nederland zou om politieke en humanitaire redenen kunnen bijdragen aan een complementair proces dat de kans op een landelijk staakt-het-vuren vergroot.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.