Overdoses door pijnstillers in Nederland fors toegenomen

Onderzoek Volgens onderzoekers moet ingegrepen worden om een epidemie te voorkomen.

Foto Altayb

Steeds meer mensen belanden in het ziekenhuis na gebruik van zware pijnstillers. Het aantal overdoses is tussen 2013 tot en met 2017 met bijna de helft toegenomen van 1537 naar 2236. Bovendien steeg het aantal sterfgevallen door zware medicatie sinds 2013 met ruim 50 procent naar 211 in 2017. Dit blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leiden dat woensdag in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA Network Open is gepubliceerd.

Het is de eerste keer dat het aantal overdoses en overlijdensgevallen veroorzaakt door zware pijnstillers en de risicofactoren op gebruik in Nederland in kaart is gebracht.

Het voorschrijfprotocol van zware medicatie moet, volgens de onderzoekers, drastisch worden aangepast, om een „mogelijke opioïde epidemie”, te voorkomen. Volgens Albert Dahan, hoogleraar anesthesiologie Leiden Universiteit, en anesthesioloog Eveline van Dorp zijn huisartsen en specialisten te scheutig in het voorschrijven en meegeven van zware pijnstillers.

Toename gebruik

Artsen moeten beter kijken naar de verslavingsgevoeligheid van hun patiënt, zegt Dahan, en een vinger aan de pols houden. Van Dorp: „Ze moeten oxycodon gebruiken als een soort antibioticakuur. Je geeft het maximaal vier weken mee, daarna is het tijd voor een ander medicijn.”

Tussen 2010 en 2017 nam het gebruik van zware medicatie fors toe, volgens cijfers van de Stichting voor Farmaceutische Kerngetallen: van 650.000 naar ruim 1 miljoen. Bijna de helft van de gebruikers neemt oxycodon, een opioïde pijnstiller die licht euforisch werkt en onder meer wordt voorgeschreven na een heftige rug- of maagoperatie en bij kanker. Qua chemische samenstelling lijkt de pijnstiller op morfine. Maar oxycodon is twee keer zo sterk en zwaar verslavend.

Het risico op een overdosis neemt toe als een patiënt de pijnstillers slikt tegelijk met andere medicijnen (zoals een slaappil), alcohol of drugs, volgens de onderzoekers. „Patiënten komen buiten bewustzijn en amper ademend het ziekenhuis binnen”, zegt Dahan. Na een injectie narcan gaan ze weer ademen en komen ze op de intensive care. Daar krijgen ze vaak een infuus ter ondersteuning. Dodelijke doses zijn vaak het gevolg van ‘combi-gebruik’ of na een periode van onthouding, zeggen de onderzoekers, waardoor een verslaafde als hij opnieuw begint te gebruiken eerder een te hoge dosis neemt.

Nieuwe groep verslaafden

Al langer zijn er signalen dat het gebruik van zware pijnstillers onder een groeiende groep Nederlanders voor problemen zorgt. Behandelaars uitten afgelopen maand in NRC hun zorgen over wat zij noemen „een nieuwe groep verslaafden”. In de eerste helft van 2019 klopten bij zeven grote verslavingsinstellingen ruim vijfhonderd pijnstillerverslaafden aan, een forse toename ten opzichte van eerdere jaren.

De Leidse onderzoekers onderzochten ook de achtergrond van de gebruikers van zware pijnstillers door data van het Centraal Bureau voor de Statistiek te koppelen aan doodsoorzaken, ziekenhuisopnames en medidicatievoorschriften. Gebruikers zijn meestal vrouw, alleenwonend, boven de 65 jaar, met overgewicht en aantoonbaar minder gelukkig. Vaak worstelen ze met chronische pijnklachten, bijvoorbeeld spierreuma. Het is een kwetsbare groep, waarschuwt Dahan: „Deze patiënten maken iets los bij de arts, waardoor die denkt: ik geef je nog een pilletje.”

Voor vervolgonderzoek bestuderen Dahan en Van Dorp de regio’s waar zware pijnstillers met name gebruikt worden. Dat gebeurt niet in de grote steden in de Randstad (Van Dorp: „daar schrijven artsen vaak juist keurig voor”), maar juist in de „randen van Nederland”: in Drenthe, Twente, in de Achterhoek en in Limburg schrijven huisartsen vaker zware medicatie voor. Dat komt mogelijk door de hechte(re) banden in deze gemeenschappen tussen de huisarts en zijn patiënten. „Een huisarts komt zijn patiënten bij de bakker, in de supermarkt en in het postkantoor tegen” zegt Van Dorp, „De pijn wordt daardoor heel invoelbaar, waardoor het moeilijker is om ‘nee’ te zeggen.”

Afkicken is lastig, blijkt volgens Dahan uit Amerikaans onderzoek. De kans op terugval is enorm. Dahan: „Een week na de rehab zoeken sommige patiënten alweer naar pijnstillers.”

Lees ook: Verslavend als elke harddrug Vijf vragen over de verslavende pijnstillers.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.