Meer overstromingen van rivieren in Noordwest-Europa

Klimaatverandering Een overstroming kan vele oorzaken hebben. Door klimaatverandering treden sommige rivieren vaker buiten hun oevers.

Een overstroming in Noordwest-Engeland in 2009 als gevolg van zware regenval.
Een overstroming in Noordwest-Engeland in 2009 als gevolg van zware regenval. Foto Brian Stewart/EPA

Overstromingen in Noordwest-Europa zijn toegenomen als gevolg van klimaatverandering. In Zuid- en Oost-Europa nemen ze juist af. Dat schrijft een groep onderzoekers deze woensdag in Nature. Ze verzamelden data van bijna 4.000 meetstations over de periode 1960-2010.

De oorzaak dat een rivier buiten zijn oevers treedt is niet overal hetzelfde. Regenval, bodemvochtigheid en sneeuwsmelt spelen een rol, maar hun bijdrage loopt per gebied uiteen. Daarnaast kunnen ook menselijke ingrepen – kanalisering, bedijking, bestrating – van invloed zijn. Dat zorgt voor complexe patronen.

Data van 3.738 meetstations

Om een Europees beeld van overstromingen in de tijd te krijgen is een groep onderzoekers, onder leiding van hydroloog Günter Blöschl van de technische universiteit van Wenen, zeven jaar geleden begonnen data te verzamelen. Blöschl is eerste auteur van het nu gepubliceerde artikel, waaraan 47 wetenschappers uit 23 landen meewerkten. In de databank zitten nu ruim 7.000 stations.

Voor deze studie gebruikten ze data van 3.738 stations. „We hebben alleen de langste meetreeksen gebruikt”, laat Blöschl via e-mail weten. Voor elk meetstation werd de piekafvoer per jaar – de gebeurtenis waarbij het meeste water afstroomt – geselecteerd. Op basis van de data komen ze tot een indeling van Europa in drie regio’s. Voor elke regio zijn de meetstations gecombineerd, en de piekafstroom per jaar gemiddeld. „We weten dat dit gemiddelde sterk samenhangt met het jaarlijks aantal overstromingen en de afvoer per overstroming”, schrijft Blöschl.

In Noordwest-Europa zijn overstromingen met ruim 2 procent per decennium toegenomen. In Zuid-Europa is sprake van een afname van gemiddeld 5 procent elke tien jaar. In Oost-Europa ligt dat percentage op 6.

Om de oorzaken van de trends, en een eventueel klimaatsignaal, te achterhalen, werd een aantal kleinere gebieden nauwkeuriger onderzocht. Zo is er in het westen van Frankrijk, het zuiden van Duitsland en het westen van Tsjechië meer regenval, gecombineerd met een hoge bodemvochtigheid. In het noorden van Spanje valt in de winter minder regen en is de bodem droger geworden.

Straalstromen zijn verschoven

Deze trends zijn te verklaren vanuit klimaatverandering. Zo heeft de opwarming van de aarde ervoor gezorgd dat de straalstromen – snelle westenwinden op zo’n 10 kilometer hoogte – boven het poolgebied en de subtropen zijn verschoven. Het heeft neerslagpatronen veranderd.

Nederland ontbreekt in de studie. „Omdat overstromingen in dit land meestal ontstaan in bovenstroomse landen”, aldus Blöschl. Volgens hydroloog Ryan Teuling van de Wageningen Universiteit, niet bij dit onderzoek betrokken, is er nóg een reden. „Je verwacht het niet voor een waterland als het onze, maar de verzameling van meetgegevens over overstromingen is hier slecht georganiseerd”, zegt hij. Alleen voor de grote rivieren zijn gegevens breed beschikbaar. Hij noemt de studie „consistent”.

Volgens Frederiek Sperna Weiland van onderzoeksbureau Deltares hebben de veranderingen in overstromingen gevolgen voor infrastructuur zoals dijkversterking. „In Nederland zijn we daar druk mee bezig.”