Recensie

Recensie Beeldende kunst

Kunst over klimaatcrisis op expositie ‘Stormy Weather’ toont kwetsbare mens en aarde

Tentoonstelling De expositie ‘Stormy Weather’ in De Kerk in Arnhem brengt een indrukwekkende hoeveelheid internationale perspectieven op de klimaatcrisis bij elkaar.

Expositie ‘Stormy Weather’ in De Kerk in Arnhem, met rechts Gbor Tsui / Visitor’s Heart (2019) van de Ghanese Serge Attukwei Clottey.
Expositie ‘Stormy Weather’ in De Kerk in Arnhem, met rechts Gbor Tsui / Visitor’s Heart (2019) van de Ghanese Serge Attukwei Clottey. Foto Rachelle Stoffels.

Uit een grote zwarte kaartenbak aan de wand mogen bezoekers van de expositie Stormy Weather in De Kerk in Arnhem een zwarte ansichtkaart pakken. Wanneer je die, volgens instructie, tegen het verwarmingselement ernaast houdt, verschijnt op de kaart de plattegrond van een eiland. Hart Island bij New York, bijvoorbeeld. Of Wulpeneiland, voor de kust van Nederland. De achterkant vermeldt wanneer het eiland door de stijgende zeespiegel vergaan is. Wulpeneiland al in de 16de eeuw. Hart Island zal naar verwachting ergens in de 26de eeuw kopje-onder gaan.

Als je de kaart terugzet in het rek zie je de tekening van het eiland vlug weer verdwijnen. Er zijn misschien wat urgentere voorbeelden te bedenken dan een eiland dat al 500 jaar geleden verdween, of een eiland dat pas over 500 jaar staat te verdwijnen, toch is Science-fiction Postcards (2013) van de Belgische Stéphanie Roland een indringend monument voor wat al verdwenen is, en wat – door klimaatopwarming steeds sneller – gaat verdwijnen. Het kunstwerk is onderdeel van de tentoonstelling Stormy Weather, een expositie met hedendaagse kunst over klimaatverandering en sociale rechtvaardigheid.

Klimaatverandering is een populair onderwerp in de hedendaagse kunst. Op de Biënnale van Venetië dit jaar gaat het er veel over. De Nederlandse ontwerper Daan Roosegaarde heeft nu in het Groninger Museum een expositie over klimaatverandering en duurzaamheid. Kunstenaar Olafur Eliasson eiste voor zijn tentoonstelling in Tate Modern in Londen onder andere dat het museum overstapte op groene stroom.

Maarten vanden Eynde, Around the world (2017)

Maarten vanden Eynde

Stormy Weather kiest niet voor het perspectief van de westerse sterkunstenaar. In plaats daarvan ligt de nadruk bij de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, mensen die niet in ver-geïndustrialiseerde samenlevingen leven, maar in traditionele gemeenschappen op de plaatsen die waarschijnlijk het hardst worden getroffen door de klimaatverandering. Dat geldt bijvoorbeeld voor het werk van Britta Marakatt-Labba (1951, Zweden). Zij behoort tot de Sami, de oorspronkelijke bewoners van het poolgebied in het noorden van Scandinavië. Haar werk Máilmmeviidosas liegganeapmi / Global warming is een groot voornamelijk wit borduurwerk dat refereert aan de toegenomen mijnbouwexploitatie in het noorden van Noorwegen.

Plastic-flessenstad

Niet alle werken afzonderlijk zijn even interessant. Zo is bijvoorbeeld de installatie Atlantis (2009) van de Schotse Gayle Chong Kwan een beetje oppervlakkig. Ze maakte een miniatuurstad van oude plastic flessen – het materiaal dat het leven in de zee bedreigt. En Around the world (2017) van Maarten Vanden Eynde is zelfs een beetje gekmakend. Met een vijf meter hoge straalmotor die als een garenklos is omwikkeld door 40.015 kilometer katoendraad wil hij de verwoesting door de katoenindustrie zichtbaar maken. Voor een kilo katoen is ongeveer 10.000 liter water nodig, meldt het tentoonstellingsboekje. Bovendien worden veel pesticiden en insecticiden gebruikt. Goed, maar wat doet die katoenraket hier dan?

Daar staat tegenover dat alles bij elkaar de makers van de tentoonstelling erin geslaagd zijn een indrukwekkende hoeveelheid internationale perspectieven te verzamelen. Stralend voorbeeld is het werk van de Ghanese kunstenaar Serge Attukwei Clottey. Hij maakte al deel uit van het veelgeroemde debuut van Ghana op de Biënnale in Venetië. Speciaal voor de expositie in Arnhem maakte hij een zes meter hoog gordijn van gebruikte gele jerrycans, die hij versneed en aan elkaar stikte. De jerrycans werden oorspronkelijk gebruikt om bakolie van het Westen naar Afrika te vervoeren, maar raakten in onbruik en liggen nu samen met ander plastic zwerfafval op straat, waar ze langzaam in kleine deeltjes uiteenvallen.

Beeld uit de film Deep Weather (2013) van Ursula Biemann

Ursula Biemann

Het monumentale gordijn in Arnhem is een prachtig symbool voor verbondenheid en het talent van de mens om zichzelf en zijn rol telkens opnieuw uit te vinden.

Ook intrigerend zijn de beelden uit de film Deep Weather (2013) van Ursula Biemann. Die toont hoe in Bangladesh duizenden mensen samen zich wapenen tegen de stijgende zeespiegel door met de hand dijken te bouwen van modderzakken. Als krioelende mieren bewegen de arbeiders over de zandzakdijken. Individueel maken de zakken die ze in de zee werpen geen schijn van kans, maar alles bij elkaar ontstaat een solide bouwwerk.