Johnson gunt Lagerhuis zo min mogelijk tijd voor de Brexit

Het Brits Lagerhuis wordt op verzoek van premier Boris Johnson ongebruikelijk lang geschorst. Volgens Johnson blijft er genoeg tijd om over een eventuele nieuwe Brexit-deal te debatteren.

Britse agenten arresteren een demonstrant die voor het parlement in Londen aan het protesteren was.
Britse agenten arresteren een demonstrant die voor het parlement in Londen aan het protesteren was. Henry Nicholls/Reuters

De Britse premier Boris Johnson legt de volksvertegenwoordiging 35 dagen het zwijgen op om zo de wil van het volk, de Brexit, op 31 oktober veilig te stellen. Die conclusie kan worden getrokken na het lezen van de Dear Colleague-brief die Johnson woensdag aan het parlement stuurde.

Daarin kondigde de premier aan dat hij wil dat koningin Elizabeth II op 14 oktober een troonrede uitspreekt om de „gedurfde en ambitieuze” plannen van de regering-Johnson voor het land, om gezondheidszorg te verbeteren en om criminaliteit te bestrijden, in gang te zetten. In aanloop naar zo’n Queen’s Speech wordt het parlement altijd even geschorst. Een schorsing oprekken om opzettelijk debat te verhinderen wordt door juristen echter gezien als een inbreuk op het staatsrecht. Toch keurde de 93-jarige monarch een schorsing goed van 9 september tot 14 oktober.

Lange schorsing

Op zich is het parlement schorsen een onderdeel van het ritme van de Britse politiek. Het Lagerhuis wordt verkozen voor een periode van vijf jaar. Die periode wordt opgeknipt in sessies, van ongeveer een jaar. Het begin van een sessie wordt doorgaans gemarkeerd met een troonrede, waarin koningin Elizabeth II wetgevingsinitiatieven van haar regering uit de doeken doet. In het afgelopen decennium is het parlement in 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 en 2017 geschorst, in aanloop naar een troonrede of algemene verkiezingen. De kortste bedroeg drie dagen (2010 en 2015), de langste twintig dagen in 2014. De schorsing die Johnson wil afdwingen zou de langste zijn sinds 1945.

Dat het parlement kort na het zomerreces weer stilligt is ook niet opmerkelijk. In september en begin oktober ligt de Britse politiek altijd stil zodat de jaarlijkse partijcongressen gehouden kunnen worden. Vorig jaar was het Lagerhuis van 13 september tot 9 oktober met congres-reces.

De Dear Colleague-brief van premier Boris Johnson aan het Lagerhuis, waarin hij koningin Elizabeth om de schorsing vraagt.

Foto: 10 Downing Street

Timing

De woede die de premier wekt heeft te maken met de timing: pal voor de Brexit-deadline van 31 oktober. Lagerhuis-speaker John Bercow vindt dat het plan de staatkundige inrichting van het Verenigd Koninkrijk geweld aandoet. „Het is overduidelijk dat het doel van een schorsing is om te voorkomen dat het parlement debatteert over de Brexit”, liet Bercow in een verklaring weten.

Het Lagerhuis worstelt al drie jaar met de Brexit. Drie keer stemde het Lagerhuis de Brexit-deal van toenmalig premier Theresa May weg. Een meerderheid van de volksvertegenwoordigers stemde in het voorjaar tegen een No Deal-Brexit, maar nimmer was er een meerderheid voor een alternatieve koers, zoals een nieuw referendum of afstel, als gevolg van onderlinge verdeeldheid of partijpolitieke belangen.

De oppositie wil gewoon kunnen vergaderen met het parlement in september en oktober, al is het onduidelijk of er deze keer wel een meerderheid is voor een alternatieve Brexit-koers. „De premier pleegt een soort snelle roof op onze democratie om een No Deal-Brexit door te duwen”, zegt Labour-leider Jeremy Corbyn.

Breed alternatief

Tegenstanders van Johnson denken dat met een harde deadline van 31 oktober in het verschiet de politieke verschillen zouden smelten en dat er nu wel degelijk een breed alternatief mogelijk is. Eerder deze maand opperde Corbyn dat de voltallige oppositie – Liberal Democrats, de Groenen, de Schotse en Welshe nationalisten en de pro-Europese Conservatieven – hem moest steunen waarnemend premier te worden om zo een No Deal te vermijden. Dat plan mislukte. Wel zegt Corbyn dat er voortgang is om gezamenlijk een wetsinitiatief te steunen dat premier Johnson moet dwingen opnieuw bij de EU uitstel van de Brexit aan te vragen.

Premier Johnson ontkent dat de schorsing dient om het parlement monddood te maken. In zijn brief wijst hij erop dat na de troonrede van 14 oktober nog tijd genoeg is om te debatteren en stemmen. Johnson hoopt dat hij op de EU-top van 17 en 18 oktober een nieuwe Brexit-deal kan regelen, zonder de door hem verfoeide backstop, de noodoplossing die de grens op het Ierse eiland onzichtbaar moet houden. Er is volgens de premier genoeg tijd om over zo’n nieuwe deal te stemmen. Die tijd zou ook nog kunnen worden gebruikt om met wetgeving te komen die de Brexit wederom op de lange baan schuift.

Schuld afschuiven

Tegenstanders van Johnson hebben tot volgende week dinsdag om met een tegenzet te komen. Ze kunnen met een stemming de schorsing niet voorkomen, want dit is een bevoegdheid van de koningin, al zijn er plannen om de rechtmatigheid voor te leggen aan de rechter. De druk op Corbyn om onmiddellijk na de zomervakantie een motie van wantrouwen in te dienen is door de schorsingsplannen van Johnson groot geworden. De kans is aanzienlijk dat genoeg rebellen bij de Tories Labour steunen. In dat geval stevenen de Britten af op verkiezingen ergens in oktober, nog voor de Brexit.

Dat is mogelijk precies wat Johnson wil, gezien zijn wankele positie, gezien de minieme meerderheid met gedoogsteun van de Noord-Ierse unionisten. Sinds zijn aantreden in juli zijn de Conservatieven gestegen in de peilingen. Hij kan in de campagne de schuld voor de vervroegde verkiezingen afschuiven op Labour en de rest van de oppositie. Ik wilde alleen maar snel de Brexit regelen, houdt Johnson de kiezers voor.

In een campagne is alles mogelijk. De Tories kunnen van de flanken opgegeten worden door de Brexit Partij van Nigel Farage en de Libdems van Jo Swinson, met een verkiezingsoverwinning van Labour tot gevolg. Of het Boris-effect zet door, de Conservatieven behalen een absolute meerderheid. Johnson, dan machtig binnen eigen partij en verlost van de Noord-Ierse DUP, heeft de vrijheid om zijn eigen Brexit-deal, inclusief compromis over de Ierse grens, te regelen.

Als Johnson een eventuele motie van wantrouwen volgende week overleeft en hij het Lagerhuis naar huis stuurt, zal de premier beginnen te beuken op de deur in Brussel. Tot nu toe willen de overige 27 EU-lidstaten de Brexit-onderhandelingen niet openbreken. Als iedereen aan zijn standpunt vasthoudt, zal het zeer moeilijk zijn een No Deal-Brexit nog te vermijden.