Opinie

Groei daklozen is een schande en Blokhuis moet dat aanpakken

Armoede

Commentaar

Het zijn niet weg te denken beelden uit vrijwel alle grote steden ter wereld. Mensen die ’s avonds in winkelstraten, opgevouwen onder een deken liggen te slapen. Daarbij passend: de koopkrachtige massa die met gegeneerde blik in een veilige boog om zo’n hoopje menselijk leed heen loopt. „Dat komt bij ons toch niet voor”, is de veelgehoorde constatering van Nederlanders die terugkeren uit het buitenland en met deze schaduwkant van op het oog welvarende samenlevingen zijn geconfronteerd.

Maar het komt in Nederland wel degelijk voor. En bovendien steeds vaker. Hoewel de Nederlandse economie voor het zesde achtereenvolgende jaar een groei te zien geeft, groeit ook in dit land het aantal daklozen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is de groep mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats in tien jaar tijd meer dan verdubbeld, van 18.000 naar 39.000. Het gaat hierbij om geregistreerde daklozen. Illegalen zijn niet meegeteld.

Ruim 37 procent van hen verbleef in een van de vier grote steden. Het merendeel is man. Van alle daklozen heeft 57 procent een migratieachtergrond. Het zijn wrange cijfers die duiden op een verder uit elkaar groeien van een samenleving die doorgaans een beschaafder zelfbeeld koestert.

Een eenduidige verklaring voor de groei is niet te geven. Dat hangt samen met de probleemgroep die evenmin eenduidig is en vanwege het ‘zwervend’ bestaan ook moeilijk te volgen is. Maar een bekende oorzaak is de woningmarkt die niet beschikt over goedkope huizen waar mensen terechtkunnen die op het absolute minimum zitten.

Daarnaast is de toename van het aantal mensen met psychische problemen een waarschijnlijke oorzaak, meent het Leger des Heils, dat een belangrijke rol speelt bij de opvang van daklozen. Voor psychiatrische patiënten is als gevolg van bezuinigingen minder plaats in instellingen. Zij belanden hierdoor eerder op straat.

En dan is er nog de groeiende nieuwe armoede, die het clichébeeld van de dakloze als de bij voorbaat kansloze sloeber corrigeert. Zo kent de flexibelere arbeidsmarkt verliezers: mensen die sneller dan voorheen zonder werk komen te zitten. Als zelfstandigen zonder personeel kunnen zij vervolgens nergens anders op terugvallen dan het minimum van de bijstand. De groei van de voedselbanken kan voor een deel eveneens uit deze ontwikkeling worden verklaard.

Haast even verrassend als de cijfers van het CBS was de reactie van eerstverantwoordelijk staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie). Hij was zich „rot geschrokken” van de cijfers. Met een toename had hij rekening gehouden maar dat deze zo fors uitpakte was volgens hem „een tegenvaller”. En, zo zei hij verder, „we zouden ons moeten schamen dat we er in zo’n rijk land niet in slagen om mensen een fatsoenlijk dak boven het hoofd te bieden.”

Behartigenswaardige woorden van Blokhuis, maar verder zijn ze toch vooral hol. Een van de standaardzinnen van premier Mark Rutte (VVD) is dat hij niet betaald wordt om meningen te geven maar om problemen op te lossen. Dit geldt in dit geval zeker voor Blokhuis. Niet schrikken en schamen, maar direct aan het werk om einde te maken aan deze wantoestanden.