China intensiveert controle op binnenlandse én buitenlandse bedrijven

Sociaal-kredietsysteem Elk bedrijf in China wordt straks beoordeeld op driehonderd criteria. Dat kan een beloning of straf opleveren.

Een batterij camera’s bij een kantoor in de Hangzhou. Cameratoezicht is in China wijdverbreid.
Een batterij camera’s bij een kantoor in de Hangzhou. Cameratoezicht is in China wijdverbreid. Foto Barcroft Media/Getty Images

Niet alleen individuen in China, ook bedrijven worden er binnenkort beoordeeld via een ‘sociaal-kredietsysteem’. Dat moet elk bedrijf in China, ook de buitenlandse, gaan toetsen op zo’n driehonderd criteria. Die betreffen bijvoorbeeld veiligheid op de arbeidsplaats, e-commerce en cyberveiligheid.

Het systeem werkt met beloning en straf. Zo kan een bedrijf worden beloond met lagere belastingtarieven, of gestraft met uitsluiting bij aanbestedingen van de overheid of uitgifte van bedrijfsterrein. De ergste straf is plaatsing op een lijst van „zwaar gewantrouwde eenheden”. Met dat etiket is het zo goed als onmogelijk zaken te doen in China.

Het systeem kan politiek misbruikt worden, bijvoorbeeld in de handelsoorlog met de Verenigde Staten. Dit voorjaar kwam China al met een lijst van „onbetrouwbare eenheden”: buitenlandse bedrijven die schade zouden toebrengen aan Chinese. Dat leek toen een reactie op het Amerikaanse besluit telecomgigant Huawei te weren van de Amerikaanse markt. Die lijst wordt mogelijk opgenomen in de categorie „zwaar gewantrouwde eenheden” waar het sociaalkredietsysteem mee gaat werken.

Niet alleen bedrijven, ook de rechtspersonen die ze vertegenwoordigen en het hogere kader kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor fouten van het bedrijf.

Testfase

Vanaf september wordt het nieuwe monitoringsysteem voor bedrijven getest. Dat wordt gebouwd door Huawei, in samenwerking met internetgiganten Alibaba en Tencent, en met VisionVera, een bedrijf dat zich toelegt op videosurveillance. Het systeem combineert data van verschillende overheidsdiensten met gegevens die een aantal geselecteerde commerciële partijen verzamelen.

De Europese Kamer van Koophandel (KvK) in China kwam woensdag met een rapport over het sociaalkredietsysteem voor bedrijven, vooral uit zorg over de positie van het buitenlandse midden- en kleinbedrijf in dit land. De kleinere bedrijven zijn nog nauwelijks voorbereid op het systeem, dat per 1 januari 2020 volledig functioneel moet zijn. Dan treedt de nieuwe wet op buitenlandse investeringen in China in werking. Het sociaalkredietsysteem is daarbij een handig middel om buitenlandse bedrijven te categoriseren.

De Europese KvK kan niet inschatten of het nieuwe systeem Europese kleine en middelgrote bedrijven massaal uit China zal drijven. „We spreken nog niet van een exodus, omdat er nog wat tijd is om te proberen het systeem gebruikersvriendelijker te maken”, aldus een woordvoerder. Wel is volgens hem zo dat bedrijven al vanaf september op de zwarte lijst kunnen komen.

Meer inzicht

De Chinese overheid krijgt via het systeem straks toegang tot veel meer gegevens over een bedrijf dan tot nu toe gangbaar is. Zo krijgt ze ook meer inzicht in bijvoorbeeld de technologie die een bedrijf gebruikt en in alle informatie rondom personeelszaken.

In theorie creëert het nieuwe systeem gelijker concurrentievoorwaarden voor Chinese en buitenlandse bedrijven, want ze worden allemaal via dezelfde systematiek beoordeeld. Het biedt de overheid ook de mogelijkheid buitenlandse bedrijven nog beter en subtieler te controleren dan tot nu toe. Dat verschaft haar meer ruimte om een aantal formele, harde handelsbelemmeringen voor buitenlandse bedrijven op te heffen.