‘Oude dame’ het filmfestival van Venetië is een macho

Opening Oscarseizoen Venetië is nu vaak de eerste stop van de Oscarkaravaan: wie er slaagt, stoomt vaak op naar grote prijzen. Maar het filmfestival maakt nu ook naam als vrijhaven voor macho’s.

‘Joker’ van Todd Phillips gaat in Venetië in première, met Joaquin Phoenix als de Joker.
‘Joker’ van Todd Phillips gaat in Venetië in première, met Joaquin Phoenix als de Joker. Foto Niko Tavernise

Als het regent in de Amerikaanse filmindustrie, druppelt het niet op het Lido. Dat bleek toen afgelopen juli de line-up voor het filmfestival van Venetië bekend werd, met slechts twee films van vrouwelijke makers in de hoofdcompetitie, en nieuwe films van de omstreden Roman Polanski en Nate Parker.

Waar Hollywood en andere festivals grote stappen zetten om de behandeling, representatie en kansen van vrouwen in de filmindustrie te verbeteren, hebben acties als #MeToo en Time’s Up op het oudste filmfestival ter wereld minder invloed. Of zoekt Alberto Barbera, directeur van de ‘Oude Dame’, zelfs bewust de controverse?

Er wordt reikhalzend uitgekeken naar films die een kans maken op de Gouden Leeuw, zoals James Grays sf-film Ad Astra en de duistere thriller over het Batmanpersonage, Joker, van Todd Phillips. Films die Venetië in de etalage zet, halen later vaak Oscars binnen; de zegetochten van musical La La Land (6 Oscars in 2017) en horrorsprookje The Shape of Water (4 Oscars in 2018) begonnen op het Lido.

Vrouwelijke makers zetten er dus zelden een eerste stap richting een glorieus prijzenseizoen: de hoofdcompetitie bevat dit jaar naast Haifaa al-Mansour met The Perfect Candidate en Shannon Murphy met Babyteeth 19 mannen. Een verdubbeling na vorig jaar, toen Barbera maar één vrouw vond. Ter vergelijking: de competitie van Berlijn bevatte dit jaar 7 vrouwelijke regisseurs op de 17 films, Cannes 4 op 21.

Directeur Barbera merkte vorig jaar op dat hij liever ontslag nam dan te werken met quota en wees dit jaar opnieuw op het lage aantal ingezonden speelfilms van vrouwelijke makers: „minder dan 24 procent”. Zijn films zouden wel degelijk „een nieuwe gevoeligheid ten opzichte van het vrouwelijk universum” tonen, ook als mannen de regie voeren, aldus Barbera. Dat levert vooral hoongelach op.

Zout in de wonde is dat Roman Polanski wel de hoofdcompetitie haalde. De regisseur werd onlangs alsnog uit de Academy of Motion Picture Arts and Sciences gezet: in 1977 ontvluchtte Polanski de VS uit angst voor een lange gevangenisstraf voor het drogeren en verkrachten van de toen 13-jarige Samantha Geimer. De regisseur is alleen via Skype aanwezig bij de première van J’accuse over de Dreyfuss-affaire: Italië heeft een uitleveringsverdrag met de VS, dat nog steeds op zijn uitlevering zint.

Tegen vakblad Variety verklaarde Barbera geen moment te hebben getwijfeld over J’accuse : kunstenaar en kunst moet je los van elkaar zien. Hij verwees daarbij naar het werk van de schilder én moordenaar Caravaggio.

Venetiës reputatie als vrijhaven voor macho’s werd nog eens onderstreept toen een nevencompetitie de nieuwe film van Nate Parker toevoegde, American Skin. Parkers debuut The Birth of a Nation werd de hemel in geprezen, tot bleek dat hij ooit beschuldigd en vrijgesproken was van het verkrachten van een bewusteloze studente die later zelfmoord pleegde. Spike Lee staat evenwel achter zijn beschermeling: hij reist naar het Lido om Parkers film te presenteren.

Naast het gemor over gender klagen Europese bioscopen dat Venetië een marketinginstrument van Netflix dreigt te worden. In 2015 had Venetië als eerste een film van de streamingdienst en ‘disruptor’ in competitie, vorig jaar gaf de jury de Gouden Leeuw aan Netflixtitel Roma, dit jaar halen twee Netflixfilms de competitie, Soderberghs The Laundromat en Noah Baumbachs Marriage Story.

Ook hier reageert Barbera dat hij louter selecteert op kwaliteit – en die heeft Venetië ook dit jaar weer in overvloed.