Yang Hengjun: een spion of ‘een ouwe tante’?

Arrestatie Australische schrijver China beschuldigt een Chinese Australiër van spionage. Steeds vaker arresteert het buitenlanders als signaal aan hun regeringen.

Yang Hengjun en echtgenote
Yang Hengjun en echtgenote Foto Chongyi Feng/AP

Is Yang Hengjun, de Australische schrijver en oud-diplomaat die vrijdag door China werd gearresteerd inderdaad een spion? China zegt van wel. Of is hij gewoon een „ouwe tante die […] maar doorgaat over de democratie en niet moe wordt de voordelen ervan te herhalen”, zoals Yang zelf eerder zei?

De Australische minister van Buitenlandse Zaken Marise Payne verklaarde dinsdag „zeer bezorgd en teleurgesteld” te zijn. Yang werd begin dit jaar al opgepakt, maar vrijdag pas formeel gearresteerd. „Doctor Yang heeft ruim zeven maanden vastgezeten in Beijing onder zware omstandigheden en zonder formele aanklacht”, zei ze. Australië verwacht dat Yang een eerlijk proces krijgt.

Ze hintte erop niet te geloven dat Yang een spion is: „Met respect herhaal ik mijn eerdere verzoeken dat, als doctor Yang wordt vastgehouden om zijn politieke overtuigingen, hij vrijgelaten wordt.”

Dat was tegen het verkeerde been van de Chinese overheid. „Australië moet de Chinese soevereiniteit respecteren en ophouden zich te bemoeien met de manier waarop China de zaak behandelt”, stelde een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken dinsdag. China is een rechtsstaat als alle andere, was de onderliggende boodschap.

De eerste tekenen wijzen er niet meteen op. Yang, die eerder als diplomaat voor China werkte maar sinds 2002 Australisch staatsburger is, kreeg geen toegang tot advocaten en mocht geen familiebezoek ontvangen. Onvermeld blijft voor wie en hoe hij gespioneerd zou hebben.

Zijn arrestatie lijkt politieke redenen te hebben. Yang liet zich op internet af en toe kritisch uit over China, al deed hij dit de laatste tijd juist minder. De kans is groot dat het niet zozeer gaat om zijn persoon, veel meer om de politieke opstelling van Australië te opzichte van China.

Chinese infiltratie

Australië leek lange tijd open te staan voor meer Chinese samenwerking, mede omdat China steeds belangrijker werd als afnemer van Australische grondstoffen. Maar de laatste jaren zijn de verhoudingen bekoeld. Dat komt onder meer door Chinese infiltratie in de Australische politiek: een aantal Australische politici leken agenten te zijn van de Communistische Partij van China.

Australië ondervindt op alle vlakken steeds meer hinder van een assertiever China. Eén parlementariër vergeleek de opkomst van China met de opkomst van de nazi’s in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog – waartegen de wereld te weinig deed.

Yangs zaak is vergelijkbaar met die van twee Canadezen die in China vastzitten op beschuldiging van spionage. Ex-diplomaat Michael Kovrig en zakenman Michael Spavor werden waarschijnlijk opgepakt als wraak op de eerdere arrestatie, in Canada, van Meng Wanzhou, de financieel directeur van telecomgigant Huawei.

Lees ook: Chinese surveillance als succesvol exportproduct naar andere regimes

Ook opvallend: de zaak van een Canadees die eerder in China tot levenslang was veroordeeld voor drugssmokkel. Zijn zaak werd na Mengs arrestatie onverwacht heropend en hij kreeg alsnog de doodstraf.

Ook de arrestatie eerder deze maand van de Hongkongse zakenattaché Simon Cheng, die werkte voor het Britse consulaat, lijkt een politieke achtergrond te hebben. Beijing beschuldigt Londen ervan de protesten in Hongkong aan te wakkeren. Cheng is inmiddels vrijgelaten.

Vroeger greep China vooral naar economische dreigementen om landen te waarschuwen als zij zich in de ogen van Beijing vijandig tegenover China opstelden. Nu lijkt daar strafrechtelijke vervolging van burgers uit die landen te zijn bijgekomen.