Machtsstrijd in Congo stopt ook met aantreden nieuwe regering niet

Congo Sinds maandag voert president Félix Tshisekedi een nieuwe regering aan. Maar oud-president Kabila blijft aan touwtjes trekken.

Tshisekedi (links) en zijn voorganger Kabila. Sinds de verkiezingen is hun strijd om invloed nooit opgehouden.
Tshisekedi (links) en zijn voorganger Kabila. Sinds de verkiezingen is hun strijd om invloed nooit opgehouden. .Foto Olivia Acland/Reuters

Acht maanden na zijn controversiële verkiezing tot president van Congo is Félix Tshisekedi erin geslaagd een regering te vormen. Maar de controle wordt nog steeds uitgeoefend door zijn voorganger, Joseph Kabila. De sleutelposten Defensie, Financiën en Mijnbouw in de nieuwe regering zijn voor Kabila’s volgelingen. Kabila wees de nieuwe premier aan en van de 65 ministers gaan er 42 naar Kabila’s coalitie en 23 naar Tshisekedi.

De machtsstrijd tussen Kabila en Tshisekedi ontbrandde bij de verkiezingen in december. Die werden gewonnen door Martin Fayulu, kandidaat voor een breed oppositiefront. Maar Kabila, die na twee ambtstermijnen niet meer mocht meedoen en wiens eigen kandidaat slechts 24 procent van de stemmen vergaarde, stak daar een stokje voor. Nog tijdens het tellen van de stemmen zette Kabila zijn plan B in werking: na gesjoemel met de uitslag werd Tshisekedi tot president uitgeroepen. De in Congo sterke Katholieke Kerk en Frankrijk, België en de Verenigde Staten geloofden die uitslag niet, maar zij erkenden later toch Tshisekedi als legitieme president, in de hoop daarmee diens positie te versterken tegenover zijn dominante voorganger Kabila.

De strijd om invloed tussen Tshisekedi en Kabila is na de verkiezingen nooit opgehouden. De samenstelling van de na maanden touwtrekken maandag tot stand gekomen regering wijst uit dat de voormalige president de boventoon voert. Evenals bij de presidentsverkiezingen werden die voor het parlement vervalst – daar kreeg de partijcoalitie van Kabila 341 van de 500 zetels, de partij van Tshisekedi slechts 49 zetels. Ook in de Senaat heeft Kabila’s coalitie een overweldigende meerderheid. Zonder toestemming van Kabila’s coalitie in het parlement kan Tshisekedi weinig uitrichten.

Eed van trouw

Een gebruikelijke manier om in het parlement een meerderheid te behalen, is het omkopen van parlementsleden. Onlangs nodigde Kabila al zijn parlementsleden uit op zijn ranch en liet hun een eed van trouw afleggen om te voorkomen dat ze naar Tshisekedi zullen overlopen.

Kabila behoudt ook grote invloed door de benoeming eind vorig jaar van zijn volgelingen in het leger, de veiligheidsdienst en in staatsbedrijven. De werkelijke macht ligt dus niet in het presidentiële paleis, maar op Kabila’s ranch Kingakati bij de hoofdstad Kinshasa.

Tshisekedi kan het op het persoonlijke vlak goed vinden met Kabila. Deze vrijage irriteert menig lid van Tshisekedi’s eigen partij, maar andere aanhangers verwachten juist dat hij binnen enkele maanden genoeg invloed zal hebben vergaard om Kabila naar de marge te dirigeren.

Tshisekedi liet zich de afgelopen maanden niet onbetuigd. In Brussel, Washington en Parijs pleitte hij voor steun om zijn precaire positie te verdedigen. Westerse landen staakten hierop inderdaad hun kritiek op de vervalste verkiezingsuitslag. In Afrika kreeg hij de steun van Congo’s buurstaten Rwanda, Oeganda en Angola. Binnenslands verdiende hij aanzien door de door Kabila verbannen prominente oppositieleider Moïse Katumbi toestemming te geven naar Congo terug te keren. Ook liet hij tientallen politieke gevangenen vrij.

Oppositieleider Katumbi mocht evenmin als Kabila’s andere tegenstander Jean-Pierre Bemba aan de verkiezingen meedoen. Maar zij blijven populair in hun respectievelijke regio’s, Katanga in het zuiden en Equateur in het noorden. Beiden komen uit rijke families en kunnen het Tshisekedi en Kabila moeilijk maken. Ondertussen staat de nieuwe regering voor de taak de voortdurende onveiligheid in Oost-Congo te beteugelen, evenals uitbraken van mazelen en van ebola.