Opinie

Kom niet aan ons spaargeld, Draghi

Een negatieve rente is gunstig voor landen die niet willen hervormen, omdat schulden maken beloond wordt, schrijft . Maar ondertussen onteigent de ECB Nederlands spaar- en pensioengeld.
Mario Draghi, nu nog ECB-president.
Mario Draghi, nu nog ECB-president. Foto Ralph Orlowski/Reuters

Binnenkort draagt Mario Draghi zijn presidentschap van de Europese Centrale Bank (ECB) over aan Christine Lagarde. Met het vertrek van de Italiaan verdwijnt wel de man, maar niet het monetaire schrikbewind van de ECB dat nu al acht jaar duurt en dat de eurozone in een imaginaire wereld heeft gestort. Niets is meer wat het lijkt.

In een poging de Europese economie te stabiliseren na de kredietcrisis, heeft Draghi’s ECB een onnavolgbaar beleid ingezet. Zo heeft hij de Europese banken geholpen met telkens weer nieuwe, kortlopende plannen, ter hoogte van 700 miljard euro. De pijn van zijn beleid zit echter vooral in het door hem gestarte opkopen van obligaties om de geldhoeveelheid te verruimen (quantative easing), dat voor 2700 miljard euro op de balans van de ECB drukt, en een ernstig marktverstorend effect heeft.

In juli 2012, pakweg negen maanden na zijn aantreden als ECB-president, toen getwijfeld werd aan de houdbaarheid van de euro, sprak Draghi zijn bekende waarschuwende woorden „whatever it takes”. Later voegde hij daar een over-zijn-graf-regerend-dreigement aan toe: „for as long as it takes”.

Op een van zijn laatste beleidsvergaderingen, op 12 september, zal hij mogelijkerwijs het hellevuur van zijn Inferno nog eens oppoken door de moeder aller wapens in te zetten: de herfinancieringsrente – de rente die banken aan de ECB betalen als zij geld willen opnemen – wordt mogelijk verlaagd van nul naar minus 0,20 procent. De vooraankondiging hiervan deed Draghi opnieuw begeleid gaan van schaamteloze intimidatie; hij verklaarde dat de ECB „onconventionele middelen” zou inzetten, omdat „er niets bestaat in de eurozone, noch institutioneel, noch juridisch gezien, wat ons verbiedt het beleid nog ruimer te maken”. Voor Nederland kan een negatieve rente uitdraaien op een verkapte vorm van onteigening van opgebouwd spaar- en pensioenvermogen.

Beperking van rendement van pensioenfondsen

Economen zijn het er grosso modo over eens dat de marktrente al decennia daalt door trends als vergrijzing, toename van de hoeveelheid gespaard geld en een afnemende economische vraag (goederen en diensten). Onenigheid is er over de vraag of de ECB aan de macro-economische stabilisatie bijdraagt door een negatieve rente te introduceren. Het ene kamp denkt dat met een dergelijk beleid volledige werkgelegenheid bereikt kan worden en het officiële doel van een inflatie van 2 procent dichterbij komt. Het andere kamp stelt dat negatieve rentes de effectiviteit van het monetaire beleid ondermijnen, zombiebedrijven de discipline van rentelasten op hun schulden niet meer laten voelen en banken verzwakt. Kortom, dat zij de financiële stabiliteit ondermijnen.

Lees meer over de zoektocht naar nieuwe stimulansen om een recessie te voorkomen: De lokroep van gratis geld

Het lijkt erop dat de ECB rentemanipulatie serieus overweegt om de afzwakkende Europese economie te stimuleren. Behalve dat de ECB daarmee nog nadrukkelijker op de stoel van de politiek gaat zitten, zet het de marktwerking van vraag en aanbod op de obligatiemarkten verder buitenspel. Negatieve rentes beperken de keuzevrijheid en het rendement van grote, institutionele beleggers als pensioenfondsen, mede omdat zij door Europese wet- en regelgeving gedwongen worden ongeveer de helft in ‘risicovrij’ staatspapier te beleggen, zelfs van het technisch failliete Italië. Het gevolg van dit uit twee kokers afkomstige repressieve beleid is dat de marktrentes omlaag stuiteren, terwijl door het opkoopprogramma van de ECB het aanbod daalt en de prijzen stijgen.

Tot welke idioterie dat leidt: Duitsland plaatste deze maand een dertigjarige obligatie tegen een rente van nul procent. Pensioenbeleggers overwogen noodgedwongen op deze lening in te schrijven, omdat het altijd nóg slechter kan. Zo wordt wereldwijd inmiddels een negatieve rente geheven over meer dan 16.000 miljard dollar aan schuldpapier, een kwart van het totaal. Trend: stijgend.

Negatieve rente ondermijnt Draghi’s eigen beleid

De vraag is dan ook: welk doel – of specifieker gezegd welke doelgroep – dient een negatieve rente? Wie wordt daar in de eurozone wijzer van? In ieder geval niet de spaarders of de deelnemers van pensioenfondsen. Maar zelfs de economie wordt er niet structureel beter van, want het leidt tot zogeheten asset bubbles omdat investeerders zoeken naar ‘veiligere’ beleggingen zoals vastgoed en grond, en dat verhoogt de ontwrichtende inkomens- en vermogensongelijkheid tussen investeerders en spaarders. Op de langere termijn kan het zelfs een zeer risicovolle kredietinflatie veroorzaken, bijvoorbeeld doordat particuliere klanten geld toe krijgen als zij een hypotheek nemen bij een bank, zoals nu in Denemarken al het geval is. Kortom, de macro-economische stabiliteit – die Draghi bij zijn aantreden zei te willen ondersteunen – wordt door zijn beleid juist ondermijnd.

Wie wel van negatieve rentes profiteren zijn de zachte heelmeesters onder de regeringsleiders; de politici die noodzakelijke structurele hervormingen (in de welvaartsstaat, de arbeidsmarkt en het onderwijs) in hun land voor zich uitschuiven. Want zij kunnen met negatieve rentes hun schulden goedkoop financieren. Sterker nog, de ECB werpt landen een heus verdienmodel in de schoot: institutionele beleggers zoals pensioenfondsen moeten dan geld toe leggen om staatspapier in hun portefeuille op te mogen nemen.

In Nederland doet de door pensioenfondsen gehanteerde rekenrente de rest en dwingt zelfs de meest succesvolle fondsen om de uitkeringen aan hun deelnemers te verlagen. Mogelijk al later dit jaar.

Klaas Knot niet te benijden

De minst benijdenswaardige persoon in dit treurspel is dan ook president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank. Hij zit in het bestuur van de ECB op persoonlijke titel en dient in die rol het belang van de eurozone dan ook leidend te laten zijn. Voor Knot is dat een duivels, terugkerend dilemma: hij zit gevangen tussen de peer pressure in het ECB-bestuur en zijn zorgen om de uitwerking van dat beleid op Nederland.

Lees ook dit opiniestuk: Wil de ECB de markt helpen of de markt ontwrichten?

Negatieve rentes komen voor Nederland feitelijk dan ook neer op een verkapte vorm van onteigening van opgebouwd spaar- en pensioenvermogen. Voor de Tweede Kamer zou een dergelijk ECB-besluit dan ook een uitgelezen moment zijn om een parlementaire enquête te houden naar wat wel eens de grootste onteigeningsoperatie in ons land sinds 1945 zou kunnen worden.

Klaas Knot kan daar persoonlijk niet zo veel aan doen, al zou hij wel wat vaker met de vuist op tafel mogen slaan en wat meer openlijke steun mogen geven aan Jens Weidmann, de president van de Duitse Bundesbank die als enige manmoedig de strijd tegen het monetaire schrikbewind van de ECB voert.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.