Iran praat graag, als het compensatie voor sancties krijgt

Iraanse diplomatie Iran wil wel in dialoog, maar eist compensatie voor de schade die het ondervindt van de Amerikaanse sancties. Een compromis is nog ver weg.

De Iraanse president Hassan Rouhani.
De Iraanse president Hassan Rouhani. Foto EPA

De plotselinge verschijning van de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif dit weekend in de marge van de G7 in Biarritz was niet alleen een diplomatieke coup voor de Franse gastheer, president Emmanuel Macron, maar ook voor Iran. Nog maar enkele weken geleden hadden de VS sancties tegen Zarif persoonlijk afgekondigd, als ware de ook in het buitenland alom om zijn professionaliteit gewaardeerde aanvoerder van de Iraanse diplomatie een paria.

Nu voerde dezelfde Zarif overleg met Macron en een reeks Europese ministers van Buitenlandse Zaken over een vreedzame afwikkeling van de crisis die is ontstaan na de eenzijdige terugtrekking door president Donald Trump uit het internationale nucleaire akkoord met Iran. Weliswaar kwam het in Biarritz niet tot een ontmoeting met de ook aanwezige Trump maar ook hij verklaarde maandag dat hij Zarifs komst „respecteerde”. „We willen Iran rijk maken, laat ze rijk zijn, laat ze het goed doen, als ze willen”, zei Trump zelfs over het voorheen zo vaak door hem verketterde land en zijn regime.

Bereidheid tot dialoog

Lees ook de analyse over de relatie tussen Europa en de VS

De bereidheid tot dialoog in plaats van wapengekletter lijkt na ‘Biarritz’ enigszins toegenomen. Zarif toonde zich tevreden. „De weg vooruit is moeilijk. Maar waard om te proberen”, twitterde hij, op weg naar Beijing om de Chinese leiders bij te praten over ‘Biarritz’. Zarif kreeg ook steun van president Hassan Rohani, een groot pleitbezorger van het nucleaire akkoord: „Ik denk dat we alle instrumenten moeten benutten die onze nationale belangen dienen.” De conservatieve krant Kayhan, het huisorgaan van de Iraanse haviken, noemde Zarifs reis naar Biarritz daarentegen „misplaatst”. Volgens de krant gaf hij hiermee een signaal af van „zwakte en wanhoop”. Het uiteindelijke besluit om te onderhandelen met de VS en anderen is aan ayatollah Ali Khamenei, de opperste geestelijk leider van Iran.

Iran geeft de voorstanders van dialoog, Macron voorop, tot 5 september met voorstellen te komen die Iran ook materiële compensatie geven voor de grote schade die de Iraanse economie ondervindt van de scherpe Amerikaanse economische sancties. Zo denken Iraanse functionarissen die het persbureau Reuters sprak aan het toestaan van een minimum-uitvoer van 700.000 vaten per dag. Krijgt Iran niets concreets aangeboden, dan zal het zijn naleving van de restricties verder beperken.

Het liefst zouden vooral de Europeanen, die het akkoord met Iran willen redden, zien dat de VS en zijn voornaamste bondgenoot in het Midden-Oosten, Saoedi-Arabië, besprekingen beginnen met Iran over een nieuw akkoord. Trump zei in Biarritz, onder voorwaarden, open te staan voor een ontmoeting met president Rohani. Tegelijk onthulde hij dat de VS ook al contacten onderhouden met Iran. Rohani liet echter dinsdag weten dat hij pas met Trump wil praten als de sancties zijn opgeheven. Een uitgestrekte hand van de Saoediërs richting Teheran is er niet. Maar Riad komt in de regio steeds meer alleen te staan in zijn verzet tegen dialoog met Iran.

Andere Golfstaten

De Verenigde Arabische Emiraten, een tot voor kort standvastige bondgenoot die ook in Jemen met de Saoediërs optrok, hebben hun koers de afgelopen maanden verlegd. Ze voelen niets voor een groter gewapend conflict in de Golf, waarbij een stad als Dubai zwaar getroffen zou kunnen worden, en trokken hun leger goeddeels terug uit Jemen. Nadrukkelijk zochten ze toenadering tot Iran. Dit resulteerde in het eerste bezoek van een officiële Emiraatse delegatie aan Teheran in zes jaar. De landen tekenden begin augustus een principe-akkoord over samenwerking op het terrein van de maritieme veiligheid. Andere Golfstaten als Qatar, Oman en Koeweit hadden ondanks Amerikaanse pressie hun toch al tamelijk vriendschappelijke banden met Iran steeds gehandhaafd.

Hoewel de toon aan beide kanten wat is gematigd, bleek juist dit weekeinde dat er nog enorme obstakels zijn voor een serieuze toenadering tussen Iran enerzijds en de VS, Saoedi-Arabië en ook Israël anderzijds. Israël voerde de afgelopen dagen bombardementen uit tegen Iraanse of pro-Iraanse doelen in liefst drie verschillende landen: in Syrië, Libanon en Irak, al was het niet even transparant over al deze acties. Premier Netanyahu herhaalde zondag echter: „Onze strijdkrachten treden in elke sector op tegen Iraanse agressie.”

In hoeverre Iran echt agressief was, is niet goed na te gaan, maar vast staat dat Irans militaire presentie in Irak, Syrië, Libanon en zijn steun voor de Jemenitische Houthi’s een bron van conflict zal blijven, niet alleen met Israël maar ook met de VS en Saoedi-Arabië. Iran zal zich echter, nucleair akkoord of niet, niet snel terugtrekken. Maar Israël, de VS en Saoedi-Arabië zullen zich er evenmin bij neerleggen. ,,Ze moeten stoppen met terreur”, verklaarde Trump. Een compromis is nog erg ver weg.

Dit artikel is op dinsdag 27 augustus om 10:30 uur geactualiseerd.