Opinie

Groenland kopen? Dat zijn geen grapjes, meneer de president

Landjepik

Commentaar

De wens van de Amerikaanse president Donald Trump om het autonome Deense territorium Groenland te kopen, leidde afgelopen week eerst tot wereldwijde hilariteit. Later tot ongeloof en verontwaardiging. Met name in Denemarken en Groenland. Nadat The Wall Street Jounal Trumps voorgenomen ‘vastgoeddeal’ bekendmaakte, twitterde de president een fotomontage van een gouden Trump Tower in het Groenlandse landschap, met de tekst: „Ik beloof dat ik dit niet zal doen met Groenland!” Een grapje van het staatshoofd van het machtigste land ter wereld. Maar niet heus. Want toen de Deense premier Mette Frederiksen duidelijk maakte niet van deze grappen gediend te zijn, zegde het Witte Huis een voor komende week gepland staatsbezoek, op uitnodiging van de Deens koningin Margrethe, af.

De VS zijn al veel langer geïnteresseerd in Groenland al was het maar vanwege zijn strategische ligging. Maar om strategische redenen is aankoop niet nodig: de Amerikanen hebben al een belangrijke militaire basis in Thule. Overigens, in 1946 stelde president Truman al eens voor aan de Denen om dit grootste eiland ter wereld, dat schuilgaat onder een inmiddels slinkende laag ijs, te kopen. Maar de tijden zijn veranderd. Landen en volkeren worden al enige tijd niet als handelswaar beschouwd. Er staan in dit geval inmiddels ook echt wetten in de weg. Zo bepaalt de, ook door de VS ondertekende, slotakte van de Helsinki-akkoorden uit 1975, vrij vertaald, dat de grenzen van de deelnemende staten door alle partijen worden gerespecteerd.

De natuurlijke bodemschatten van Groenland, zoals diamant, zeldzame metalen en uranium, zullen Trumps belangstelling hebben gewekt. Zeker nu ze door de opwarming van de aarde in de nabije toekomst mogelijk voor het grijpen liggen. Wat overigens ironisch is. Want, zoals ook een ingezonden brievenschrijver in NRC opmerkte, eigenlijk ontkent Trump formeel het fenomeen klimaatverandering.

Inmiddels hebben de ministers van buitenlandse zaken van Denemarken en de Verenigde Staten de blikschade in onderlinge betrekkingen een beetje uitgedeukt. Men beschouwt elkaar weer als beste vrienden en betrouwbare bondgenoten.

Toch zou het verstandig zijn als Europa lering trekt uit de nieuwste strapatsen van de Trump. Het was al duidelijk dat hij lak heeft aan handelsakkoorden, milieu-akkoorden, of rakettenverdragen. Nu blijkt te meer dat Trump zich zelfs niet gehouden voelt aan internationale afspraken met betrekking tot het respecteren van de grenzen van soevereine staten. Afspraken die de kern vormen van stabiliteit, vrede en veiligheid in de wereld.

The Atlantic noemde Trumps houding in een analyse ‘territoriaal revisionisme’ dat wil zeggen het gebruikmaken van nationale macht om zich een land toe te eigenen tegen de wil van de betreffende soevereine regeringen en bevolking. „Het soort dingen dat de Russen en de Chinezen doen.” Zo ver gaat Trump nog niet. Maar duidelijk is wel dat Nederland, en de Europese Unie, er goed aan doen voorlopig stiptheidsacties uit te voeren in de betrekkingen met Amerikaanse bondgenoten.

In de praktijk wil dat bijvoorbeeld zeggen dat Amerikaanse verzoeken om militaire bijstand eerst eens extra grondig worden geëvalueerd.

Schepen sturen naar de Straat van Hormuz onder Amerikaanse leiding? De terughoudendheid in Europa om daaraan mee te doen, is terecht.

Medewerking verlenen aan het Amerikaanse buitenlands beleid onder deze president hoeft niet de eerste prioriteit te krijgen.

Correctie (27-08-2019) in een eerdere versie van dit Commentaar stond dat er in Thule een Amerikaanse marinebasis ligt. Dat is hierboven gecorrigeerd naar militaire basis.