Opinie

De ondermijning van Europa

Tommy Wieringa

De val van het Italiaanse kabinet werd begeleid door een indrukwekkende speech van premier Conte, waar veertien miljoen Italianen naar keken. Met zijn aanklacht tegen de veroorzaker van de crisis, minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini, liet Conte zien dat het sterker is om je tegenstander te analyseren dan hem uit te schelden. Hij verweet Salvini misbruik van religieuze symbolen voor politiek gewin, en dat hij zo de fundamenten van de seculiere staat ondermijnde. „Zij die institutionele verantwoordelijk dragen, zouden religieuze symbolen niet met politieke slogans moeten verbinden”, zei Conte, waarop Salvini ostentatief een rozenkrans tevoorschijn haalde en aan zijn lippen zette.

Ook bij Salvini’s partijrally’s – een populist is altijd op tournee, ook als hij de macht heeft – kust hij veelvuldig kruisen en rozenkransen en roept hij de maagd Maria aan om katholieken achter zijn rechtsnationalistische vaandel te krijgen.

Conte noemde Salvini’s gedrag onverantwoordelijk, roekeloos en verontrustend, en verweet hem politiek opportunisme, autoritair optreden, minachting van het staatsrecht en het nastreven van zijn eigenbelang en dat van zijn partij ten koste van het landsbelang.

Alsof we luisterden naar een samenvatting van Thierry Baudet in het Italiaans.

Veertien maanden bestond het eerste volledig populistische kabinet in West-Europa. Populisten hebben over het algemeen weinig uithoudingsvermogen in het landsbestuur, maar hun invloed is dan ook het grootst op andere terreinen. Sinds ze aan kracht winnen geeft de westerse wereld een groeiende intolerantie jegens de ander in het algemeen en migranten en moslims in het bijzonder te zien. Xenofobie was de brandstof van het Brexit-kamp. Sinds het referendum zijn discriminatie en racisme op scholen sterk toegenomen, schreef The Guardian deze week. Een recente studie van de Universiteit van Strathclyde wijst uit dat het overgrote deel van leerlingen en studenten van Oost-Europese komaf te maken heeft met racisme, xenofobie en treiterij. Ze ontmoeten het op straat en in het openbaar vervoer, maar vooral op school. De helft van de ondervraagden meent dat de frequentie is toegenomen sinds het Brexit-referendum.

Ook in het Engelse voetbal neemt het racisme epidemische vormen aan. Toen Paul Pogba maandagavond een penalty miste voor Manchester United, braken op sociale media de pusbuilen open. Niet alleen Pogba, alle zwarte spelers hebben ermee te maken. Volgens onderzoek van antiracisme-organisatie Kick It Out steeg het aantal racistische incidenten in het Engelse voetbal vorig jaar met 43 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Het is een vloek, gesanctioneerd door de Farage’s, Salvini’s en Baudets van deze wereld. Ze fungeren als transistor: ze vangen signalen op en versterken die – de zucht van de burger is de orkaan van de populist.

Tot de tijd zelf verhouden ze zich aldus: ze verachten het heden, verheerlijken het verleden en noemen zich de redders van de toekomst. Zonder uitzondering modelleren ze zich naar Russisch voorbeeld: autocratisch, rechtsconservatief, antiliberaal en agressief. Baudet flirt opzichtig met Poetins ultrarechtse adviseur Aleksandr Doegin en noemt de annexatie van de Krim niet meer dan een ‘grenswisseling’. We herinneren ons hoe hij Trump verzocht om een écht onafhankelijk onderzoek omdat de Russische betrokkenheid bij het neerhalen van de MH17 hem slecht uitkwam.

Naar verluidt veroorzaakte Matteo Salvini de val van het kabinet mede vanwege ‘Moscopoli’, een onderzoek naar de Russische invloed op zijn partij. Geheime opnames uit Moskou brachten aan het licht dat Salvini’s vertrouwelingen met de Russen onderhandelden over steun aan Lega Nord via een frauduleuze oliedeal.

In Oostenrijk ten slotte walste vorige zomer de minister van Buitenlandse Zaken op haar huwelijk met eregast Poetin en werd onlangs onthuld dat FPÖ-politicus Heinz-Christian Strache bereid was gemene zaak te maken met de Russen in ruil voor een verkiezingsoverwinning (Ibizagate). Intussen hebben zowel de Nederlandse als de Britse geheime diensten de informatieoverdracht met Oostenrijk gestaakt vanwege de innige verwevenheid van Wenen met Moskou.

Van Moscopoli tot Ibizagate: zo ziet de ondermijning van de Europese eendracht eruit. Met als vaste bestanddelen ontremde vreemdelingenhaat, institutioneel wantrouwen en de strijd van allen tegen allen.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.