‘Hoezo ben ik niet echt? Ik chat toch met je?’

Nepdatingsites De Autoriteit Consument en Markt treedt op tegen nepdatingsites. Bezoekers denken te chatten met vrouwen die op zoek zijn naar liefde. In werkelijkheid communiceren ze met chat-freelancers. „Een zomerbaantje.”

Foto iStock, bewerking NRC

Hoe je een selfie maakt? Het personeel van de visserswinkel vindt het een vreemde vraag van de 86-jarige klant. De bejaarde man, fervent visser, zegt dat hij een foto van zichzelf nodig heeft, om naar de 30-jarige Rosa te sturen. Hij kent haar via een datingsite, al heeft hij haar nog nooit ontmoet.

De medewerker van de visserswinkel belt de zoon van de man. Of hij weet dat zijn vader op datingsites aan het chatten is met vrouwen die tientallen jaren jonger zijn?

Ja, geeft de vader toe als zijn zoons hem ermee confronteren, hij is op zoek naar een nieuwe partner. Zijn vrouw is lang geleden overleden, hij heeft zijn zoons alleen groot gebracht. „Hij dacht: nu kan ik een keer aan mijzelf denken”, zegt zijn zoon. ’s Nachts op televisie zag de bejaarde man een reclame voor datingsite flirtmet40plus.nl. Hij maakte een account aan en vulde zijn bankgegevens in. Op de laptop die zijn kinderen hem onlangs cadeau hadden gedaan.

En daar was Rosa.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakte deze week bekend nepdatingsites aan te pakken. Bezoekers die tussen 2016 en 2018 betaalden om te chatten op sites als bedmaatjes.nl en echtemeisjes.nl krijgen hun geld terug.

Het bedrijf The Right Link, verbonden aan minstens zeventien ‘datingsites’, heeft ACM toegezegd 9 miljoen euro uit te betalen aan de 37.000 bezoekers die krediet kochten om te chatten met profielen van vrouwen die in werkelijkheid niet bestonden. Alleen in de kleine lettertjes staat dat de profielen „mogelijk fictief” zijn.

Achter de sites gaat een web van bedrijven schuil die de infrastructuur bieden voor het date-bedrog. Van softwareontwerpers tot leveranciers van nepprofielen, van online marketeers tot uitzendbureaus die chatters betalen om zich voor te doen als geïnteresseerde vrouwen. Op hun websites beloven ze sollicitanten een „goede thuiswerkbaan”. Vereisten: een „stabiele internetverbinding” en „doorzettingsvermogen om targets te halen”. Sollicitanten moeten wel eerst reageren op „voorbeeldberichten” van klanten, om te laten zien dat zij voor het werk geschikt zijn. Vraag twee uit het sollicitatieformulier: „En wat doe je dan als je op handen en knieën voor me zit, je kijkt achterom en ziet dat ik m’n pik ineens tegen je kontje aan heb gezet in plaats van je kutje?”

Drieduizend kantjes

Nahdie werkte in de zomer van 2014 een aantal maanden voor zo’n chatbedrijf. „Een zomerbaantje.” Ze was 21 jaar, een vriendin van haar werkte er al. Nahdie (ze wil niet met haar achternaam in de krant) wist dat ze tegen klanten moest liegen. „Ik praatte mezelf aan dat deze mannen akkoord waren gegaan met de algemene voorwaarden. Daarin stond – ergens op die drieduizend kantjes – dat het niet om echte profielen ging”.

In het chatprogramma praat Nahdie onder verschillende nepprofielen met mannen. Ze ziet hun woonplaats, leeftijd en soms ook een foto. Van elk chatgesprek wordt een logboek bijgehouden. Zo ontstaat over elke bezoeker een dossier. Daarin worden seksuele voorkeuren bijgehouden en de excuses die de medewerkers hebben gebruikt om niet af te hoeven spreken. Ook wordt opgeschreven wiens vrouw kanker heeft, of op welke datum ze stierf. Nahdie: „Het staat een beetje gek als een andere chatmedewerker daar per ongeluk nog een keer naar vraagt.”

Nahdie krijgt 10 cent voor elk chatbericht dat ze verstuurt. ’s Nachts en in het weekend komt er een paar cent bij. Ze moet gesprekken zo lang mogelijk rekken: klanten moeten 1 euro betalen voor elk bericht dat ze versturen. In de ‘Handleiding Verantwoording’ die Nahdie per mail krijgt, staan tips hoe ze de mannen zo lang mogelijk kan laten doorpraten. Belangrijkste regel: eindig je bericht met een vraag. Dan is de kans het grootst dat mannen iets terugsturen. Aan het begin van de gesprekken mogen medewerkers nog geen „troetelnaampjes” gebruiken. In de handleiding staat dat zoiets „hoerig” overkomt. Een andere instructie beschrijft hoe medewerkers open vragen moeten stellen. De beste vragen zijn een verkapt compliment. „Hoe kom je aan zo’n lichaam, sport je soms veel, heb je meer van dat soort foto’s?”

Foto iStock, bewerking NRC

„Mijn vader is altijd al gevoelig voor complimenten geweest”, zegt de zoon. De vrouwen schrijven hoe lief hij is, hoe goed hij schrijft, hoeveel hij voor hen betekent.

Slachtofferrol

Aan zijn date vraagt de man op een gegeven moment of het klopt wat zijn zoons zeggen: dat ze nep zou zijn. De gesprekspartner reageert gepikeerd. „Als je dat denkt, dan kappen we er toch mee?!”

Nahdie: „Als iemand aan mijn echtheid twijfelde, kroop ik in de slachtofferrol. Hoezo ben ik niet echt? Hoe kun je mij zo laten voelen? Nu ben ik verdrietig… misschien moeten we hier maar mee ophouden.”

De zoon: „En dan zei mijn vader: iemand die je geld wil aftroggelen zegt zoiets toch niet? Dan geloofde hij de vrouw weer.”

Zijn bejaarde vader zit nachtenlang achter de computer. Zijn zoons kunnen er niets tegen doen. „Als we dreigden zijn laptop af te pakken, zei hij dat hij zichzelf iets zou aandoen. Toen hebben we hem naar de huisarts gebracht.” Hij belandt bij een zorginstelling voor zijn problemen.

„Weduwnaars gingen me soms wel een beetje aan het hart”, zegt Nahdie. „Oudere mannen zijn vaak digibeet en zó naïef. Voor hen zijn dit soort sites het laatste station. Misschien wisten sommigen wel dat ze niet met de vrouw van het profiel aan het chatten waren. Maar er werd tenminste wel door iemand naar ze geluisterd.”

„Het is eenzaamheid”, zegt de zoon, „waar deze sites slim op inspelen”.

De chatbedrijven zijn zo ingericht dat er geen band kan ontstaan tussen medewerker en klant. Zonder dat de man het merkt, rouleren zijn gesprekspartners. Mailadressen en telefoonnummers worden afgeschermd. ‘Coaches’ lezen alle gesprekken mee. Na een paar chats krijgt Nahdie een bericht van ‘coach21 Pauline’. „Als een klant over daten begint mag je zeggen: over een tijdje, straks, we zien wel… je mag NOOIT zeggen: volgende week.”

Bijna uit huis gezet

Na twee jaar chatten heeft de bejaarde man Rosa nog altijd niet ontmoet. Steeds moet ze vlak voor een afspraak plotseling naar het buitenland, of is haar kind ziek. Met zijn zoons wil hij geen contact meer, hij vindt dat ze zich te veel met hem bemoeien. Totdat de schulden zo hoog oplopen, dat hij zijn huis uitgezet dreigt te worden. „Hij besloot dat ik al zijn rekeningen moest gaan beheren”, zegt zijn zoon. Die komt erachter dat zijn vader in twee jaar 16.000 euro heeft uitgegeven aan de datingsites.

Waar dat geld is gebleven? Niet bij freelance chatters als Nahdie. Met haar bijbaan van een paar maanden verdiende ze zo’n 600 euro. Het uitzendbureau waarvoor ze werkte, Commercium Media S.L., is gevestigd op Tenerife. Toezichthouder ACM linkt het bedrijf aan de datingsites rond The Right Link. Het Spaanse telefoonnummer wordt opgenomen door een Nederlandse. „Ik weet niet waar u het over heeft. Wij zijn een gewoon bedrijf. Ik ga nu ophangen.”

Hoeveel de eigenaren van de fictieve datingsites verdienen, valt evenmin na te gaan. Het geld is veelal doorgesluisd naar firma’s in belastingparadijzen als Hongkong of Belize. Een van de bedrijven die onderdeel van het netwerk uitmaakt, Green 8 Group, maakte 24,5 miljoen euro winst tussen 2014 en 2016, blijkt uit jaarrekeningen. Dat bedrijf staat op naam van producenten van Nederlandse pornofilms, die zich zijn gaan toeleggen op de groeiende markt van het online daten. Het bedrijf kon vrijdag geen commentaar geven.

Ook een bekend Amsterdams marketingbureau, Advidi, deed zaken met nepdatebedrijf The Right Link. Advidi claimt op zijn website de grootste date-adverteerder ter wereld te zijn. Deze diensten verleende Advidi ook aan de nepdatingsites. Dat bleek tijdens een proces in 2017, aangespannen door een ‘echte’ datingwebsite tegen The Right Link vanwege het manipuleren van zoekmachineresultaten. Advidi trof een schikking om van de zaak af te zijn. Een woordvoerder wil niet zeggen of het bedrijf nog met The Right Link samenwerkt.

Misleiding of oplichting?

„Alle spelers die hieraan meededen, wassen hun handen in onschuld”, zegt IT-specialist Sijmen Ruwhof, die onderzoek deed naar de online infrastructuur achter het nepdaten. „Ze doen alsof hun neus bloedt – ‘wij wisten van niks’ – en komen ermee weg.”

Het is maar de vraag of de afgedwongen schadevergoeding van 9 miljoen euro voldoende is om deze praktijken tegen te gaan. Toezichthouder ACM constateerde dat er sprake is van misleiding, niet van oplichting. Juridisch een groot verschil: misleiding valt onder civielrecht, oplichting onder het strafrecht. Ruwhof: „Deze geslepen bedrijfjes melden in hun voorwaarden dat de profielen fictief zijn. Zo kunnen ze gewoon blijven doorgaan waar ze mee bezig zijn. Er zijn nu zeventien websites aangepakt, maar er zijn nog honderden andere actief.”

Ook de datingsites waar de inmiddels 88-jarige vader zoveel geld aan uitgaf, bestaan nog. Voor een schadevergoeding komt de vader vooralsnog niet in aanmerking. Die afspraken gelden alleen voor gebruikers van zeventien websites die door de ACM zijn onderzocht.

„We wilden ons onderzoek afbakenen”, zegt een woordvoerder van ACM. „We kozen de websites waarover de meeste klachten zijn binnengekomen.” De zoon heeft een klacht bij de toezichthouder neergelegd. Het kan nog jaren duren voor zijn vader geld terugkrijgt.

„Deze week werd ik gebeld door mijn vader”, zegt de zoon. „Hij zag het nieuws over de boetes en is daarna zijn eigen chatberichten gaan teruglezen. Hij werd misselijk, moest ervan overgeven. Hoe kón ik zo stom zijn, vroeg hij. Ik zei: ik heb het gevoel dat ik mijn vader weer terugkrijg.”