‘Giftige’ verstrengeling Trump en Netanyahu

Amerikaans-Israëlische relaties De Amerikaanse president Trump en de Israëlische premier Netanyahu gebruiken elkaar voor politiek gewin. Joden uit beide landen zien het met zorg aan.

Op verkiezingsposters in Tel Aviv schudt premier Netanyahu president Trump en president Poetin de hand.
Op verkiezingsposters in Tel Aviv schudt premier Netanyahu president Trump en president Poetin de hand. Foto Jack Guez/AFP

Aan een flatgebouw in Tel Aviv hangt een enorme blauwe verkiezingsposter voor de Likudpartij van Benjamin Netanyahu. Op de poster staat een groot portret van… Donald Trump.

Een week geleden moedigde de Amerikaanse president per tweet Israël aan om twee Democratische Congresleden, Rashida Tlaib en Ilhan Omar, die in de VS een boycot van Israël bepleiten wegens de situatie van de Palestijnen, de toegang tot het land te weigeren. Al houdt premier Netanyahu vol dat Israël geheel zelfstandig tot dat besluit kwam, de beslissing wordt algemeen gezien als een knieval voor de Amerikaanse president, die kort daarvoor had getwitterd dat toelating van zijn politieke tegenstanders zou getuigen van „grote zwakte” van Israël.

Lees ook: Israël ontzegt Amerikaanse Congresleden toegang na advies Trump

Enkele dagen nadat hij zich had gemengd in het Israëlische toelatingsbeleid, vereenzelvigde de Amerikaanse president de complete Democratische Partij met vier Israël-kritische leden in het Huis van Afgevaardigden, onder wie Tlaib en Omar, die hij „haat tegen Israël” toedicht. Hij riep Amerikaanse Joden tot tweemaal toe op niet voor de Democratische Partij te stemmen, omdat die „niet loyaal” zou zijn aan „de Joden en aan Israël”.

De vanouds innige band tussen Israël en de VS wordt door hun huidige leiders welbewust verengd tot een band tussen henzelf en hun kiezers. Zo proberen de regeringsleiders elkaar in te zetten voor politiek gewin. Netanyahu verwacht dat de Amerikaanse president hem helpt bij de verkiezingen van september, zoals hij dat ook bij de vorige verkiezingen in april heeft gedaan. Toen sprak Trump zich uit voor behoud van de bezette Syrische Golanhoogte door Israël, nu wordt in Israëlische media gespeculeerd over steun voor annexatie van (een deel van) de Palestijnse gebieden. De Amerikaanse ambassadeur in Israël, David Friedman, zinspeelde daar in juni al op. In april dit jaar bevestigde een anonieme medewerker van het Witte Huis tegenover een internationaal Joods persbureau dat de regering-Trump niet langer spreekt van een twee-statenoplossing voor Israël en Palestina. „Wat heb je eraan een formulering te gebruiken die nooit vrede heeft opgeleverd”, zei de medewerker.

Onvoorwaardelijke steun

Trump smeedt op zijn beurt Israël om tot „wapen voor electoraal gewin”, volgens Ben Winsor, een woordvoerder van de progressieve Amerikaans-Joodse organisatie J-Street. Joodse kiezers in de VS stemmen in grote meerderheid en telkens ver boven het landelijk gemiddelde voor de Democratische presidentskandidaat. De laatste Republikein die een meerderheid van de Joodse stem kreeg, was president Warren Harding in 1920.

Een jaar voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2020 doet Trump een doelbewuste poging de Joodse kiezers aan zich te binden of hen op zijn minst weg te trekken bij de Democratische Partij. Volgens Trump lopen Amerikaanse Joden massaal weg bij deze partij wegens het „antisemitisme” daar.

De campagnestrategieën van de regeringsleiders worden met zorg bekeken door Joodse organisaties aan beide zijden van de oceaan. Israëliërs vrezen dat de onvoorwaardelijke steun van de VS – een steun die tot nog toe onafhankelijk bleef van welke partij ook aan de macht is in Washington – in gevaar komt door de strategie van wederzijdse afhankelijkheid waarin Netanyahu en Trump zichzelf gelijk stellen aan hun land. De Israëlische president Reuven Rivlin belde woensdagavond met Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, in een kennelijke poging de door zijn premier toegebrachte schade te repareren. Hij onderstreepte dat de banden tussen Israël en de VS „niet afhangen van de relatie met een specifieke partij”. Hij riep op ervoor „te zorgen dat steun voor Israël geen politiek onderwerp wordt”. Rivlin citeerde John F. Kennedy: „Vriendschap met Israël is geen kwestie van partijen. Het is een nationale afspraak.”

De grootste lobbyorganisatie van Joden in de VS, AIPAC, onderstreepte woensdag op Twitter de band van beide politieke partijen met Israël.

Irritatie

Het optreden van Trump zet die vanzelfsprekende band steeds verder onder druk. „Het incident met Tlaib en Omar is onderdeel van een langere ontwikkeling”, aldus de Israëlische politicoloog Jonathan Rynhold, die onderzoek doet naar de relatie tussen de VS en Israël. De irritatie bij de Amerikaanse Democraten over de houding van Netanyahu dateert al van langer geleden. Als omslagpunt wijst Rynhold de speech van de Israëlische premier aan in het Amerikaanse Congres in 2015. Netanyahu riep daar de politici op de Iran-deal van president Obama te torpederen door nieuwe sancties. Zijn interventie werd door sommige Democratische leden geboycot. Het was volgens Rynhold de eerste keer dat de Israëlische premier zich direct mengde in de binnenlandse Amerikaanse politiek. „Voorheen waren de Democraten en Israël het over veel oneens, maar bleef de fundamentele steun.”

Jonge Joodse Amerikanen zitten in een moeilijke positie. „Aan de ene kant hebben ze een president die antisemitische opmerkingen maakt, aan de andere kant een Democratisch Congreslid dat dat ook doet”, zegt Rynhold.

Joodse organisaties in de VS hebben verdeeld gereageerd op Trumps opmerkingen over Joodse loyaliteit. Een linkse organisatie als J-Street ziet er vooral een gevaarlijke verkiezingsstunt in, RJC, een organisatie van Republikeinse Joden, twitterde woensdag: „Als Tlaib en Omar het over loyaliteit hebben, dan trekken zij de loyaliteit van Amerikaanse Joden aan de VS in twijfel. President Trump heeft het dan over toezien op het voortbestaan van de Joodse staat.” Een woordvoerder van de RJC liet telefonisch weten geen vervolgvragen te willen beantwoorden.

„Trumps gedrag heeft niets met oprechte zorg voor Israël te maken”, zegt Ben Winsor van J-Street door de telefoon. Volgens Winsor is Trumps retoriek op de lange termijn schadelijk voor de verhoudingen tussen beide landen. „Hoe moet het verder gaan als deze leiders, met hun giftige omstrengeling, straks van het toneel zijn verdwenen? Voor hun opvolgers zal het moeilijk worden de verhoudingen weer te normaliseren en Amerika weer in te zetten voor vrede in Israël.”

J-Street is tegen een boycot van Israëlische producten, zoals Tlaib en Omar en enkele andere Democraten die steunen. „Maar de verheffing van deze boycotbeweging tot het speerpunt van Democratisch beleid strookt niet met de werkelijkheid”, zegt Winsor.

„De joodse gemeenschap in de VS is veel verdeelder dan voorheen”, zegt Rynhold. „Als er morgen raketten op Israël vallen, steunen ze allemaal Israël. Maar ze zijn steeds minder bereid om Netanyahu te steunen als ze het met hem oneens zijn. Het is veel moeilijker voor de pro-Israël-lobby om iedereen voor een bepaald standpunt te winnen.”

Stemmen op Clinton

Winsor zegt dat Trump niet de steun heeft van de Amerikaanse Joden. Van de Joodse kiezers stemde 71 procent in 2016 op de Democraat Hillary Clinton en 24 procent op Trump. Winsor toont een enquête van zijn organisatie onder 1.139 Joodse Amerikanen eind 2018. Hierin geeft bijna driekwart van de ondervraagden aan dat ze president Trump „enigszins” afkeuren (10 procent) of „heel sterk” afkeuren (64 procent). 72 Procent hield Trump (enigszins) verantwoordelijk voor de dodelijke schietpartij in een synagoge in Pittsburgh in oktober vorig jaar.

Trump zelf ziet het anders. Volgens hem is er nooit een president geweest die Israël zo sterk steunde als hij en blijkens zijn tweets moet dat voor Amerikaanse Joden genoeg zijn op hem te stemmen. Woensdag deed hij er nog een schepje bovenop met een tweet waarin hij de rechtse radiopresentator Wayne Allyn Root bedankte voor diens „aardige woorden”. Root had volgens de tweet op de radio gezegd dat de Joden in Israël dol zijn op Trump, dat ze van hem houden „als was hij de koning van Israël of de wederkomst van God”.

Correctie (23 augustus 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat president Warren Harding in 1924 de meerderheid van de Joodse stem kreeg. Dit moest 1920 zijn. Hierboven is dit aangepast.