De trend van Trump: bondgenoten schofferen, autocraten paaien

G7-top in Frankrijk Hoe moeten ‘vrienden’ omgaan met de altijd onberekenbare Trump? Eerst die G7-top maar eens zonder ruzie doorkomen.

Portret van de G7-leiders op het strand in Biarritz, Frankrijk, onderdeel van een campagne voor meer gendergelijkheid .
Portret van de G7-leiders op het strand in Biarritz, Frankrijk, onderdeel van een campagne voor meer gendergelijkheid . Foto Peter Dejong/AP

Een immens land met 56.000 inwoners willen kopen – je moet er maar op komen. Toen de president van de Verenigde Staten afgelopen week een bewerkte foto twitterde van een goud-blikkerende Trump Tower op ijzig Groenland, was dat vast grappig bedoeld. Om de bewoners gerust te stellen dat hij dát niet van plan was. Maar ‘presidentieel’ was het niet bepaald. Toen Donald Trump vervolgens een officieel bezoek aan Denemarken afblies omdat de premier zei dat Groenland niet te koop is, veranderde de zomerzotheid in een diplomatiek ongeval.

De Groenland-saga onderstreepte deze week weer eens dat de Amerikaanse president er onconventionele methoden op na houdt, en dat bondgenoten van de VS daar steeds weer een antwoord op moeten formuleren. Voor vrienden van de VS in het buitenland is Trump nog steeds een uitdaging, in stijl én inhoud. Trump-tegenstanders ín de VS vrezen dat hij de statuur van hun land te grabbel gooit en de westerse samenwerking om zeep helpt.

‘Groenland’ deed het aanvankelijk goed als grap op sociale media. De jongerenafdeling van de Vlaamse N-VA deed prompt Wallonië in de aanbieding en Amerikanen vroegen of Denemarken Groenland niet wilde inruilen tegen Puerto Rico. Maar toen Trump de uitnodiging van de Deense koningin afsloeg en zijn bezoek uitstelde, voelde Denemarken zich geschoffeerd. Trumps loyale minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo moest in een telefoongesprek met zijn Deense collega het brandje blussen. De lijnen tussen Kopenhagen en Washington blijven open en de Denen zullen vermoedelijk geen trauma aan de zaak overhouden.

Zaak gesloten? Niet helemaal. Niemand is ontgaan hoe gemakkelijk Trump weer eens een bondgenoot voor het hoofd stootte. Denemarken, NAVO-lid, voorheen troepenleverancier in Irak en Afghanistan, had het gewaagd Trump openlijk van repliek te dienen. Premier Mette Frederiksen (een vrouw!) had getwitterd dat het verkopen van Groenland een „absurd” idee was. Trump noemde haar tweets „nasty”. En hij voegde toe: „Ze praat niet tegen mij. Ze praat tegen de Verenigde Staten van Amerika. Zo praat je niet tegen de VS, ten minste niet onder mij.”

Trumps hoekige straatvechters-aanpak staat haaks op de behoedzaamheid en milde hypocrisie die de publieke omgang tussen bevriende staten doorgaans eigen is. Diplomatie is door über-diplomaat Henry Kissinger, zelf ook geen klein ego, eens omschreven als het „geduldig verzamelen van gedeeltelijke succesjes”. Een man die op maandagochtend bedenkt dat hij het grootste eiland ter wereld wil kopen is geen man van kleine stapjes en langzaam aan.

Dit weekeinde ontmoet Trump de belangrijkste traditionele bondgenoten van de VS tijdens de jaarlijkse vergadering van industrielanden, G7. Vorig jaar eindigde die vergadering in een schandaal toen Trump in Canada ruzie kreeg met de gastheer, premier Justin Trudeau. Trump kwam toen laat, vertrok vroeg en eenmaal in het vliegtuig trok hij alsnog zijn handtekening onder de slotverklaring in. Dát kan dit weekend in het Franse Biarritz niet gebeuren. Gastheer Emmanuel Macron heeft conclusies getrokken uit het Canadese échec: deze G7 komt er eenvoudigweg geen alomvattend communiqué.

Lees ook: Macron trekt mogelijk steun Mercosur-akkoord in vanwege Amazonebranden

‘Trump-management’ is een belangrijke taak geworden. Macron haalde niet alleen een potentieel obstakel weg maar legde tijdens een persontmoeting over de G7 ook de nadruk op zijn veelvuldige contacten met Trump en onderstreepte dat op een aantal punten wel degelijk samengewerkt was, zoals bij luchtaanvallen in Syrië. Een andere methode is om Trump complimenten te geven. Premier Rutte onderstreept vaak dat Trump beslist gelijk heeft met kritiek op de defensiebestedingen in Europa. Na de tumultueus verlopen NAVO-top vorig voorjaar in Brussel lieten de partners Trump de forse verhoging van defensie-uitgaven als persoonlijk succes claimen.

Toenadering Rusland

Dat Trump er niet voor terugdeinst bondgenoten te schofferen, is slechts één risico voor de vergadering van de westerse vriendenclub, waartoe ook Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Japan behoren. Trump heeft ook de neiging om uitzonderlijk tegemoetkomend te zijn voor autocraten.

Begin deze week opperde hij opnieuw dat Rusland weer lid zou moeten worden van de G7. Na onder meer de Russische annexatie van de Krim in 2014 was president Poetin niet meer welkom, de G8 werd G7. De Europese G7-landen willen pas over terugkeer van Rusland praten als er voortuitgang wordt geboekt in een vredesproces in Oekraïne. Trump stelde géén voorwaarden vooraf.

Democraten schofferen en autocraten paaien, het is een gevaarlijke trend, zeggen Trumps tegenstanders. In The Atlantic noemde analist Thomas Wright van de Democratisch georiënteerde denktank Brookings Institution het plan Groenland te kopen „territoriaal revisionisme” – het verwerven van land tegen de wil van de bewoners. Hij vindt dat Trump inmiddels zo vaak ruzie heeft gezocht met vrienden en voorkomend is geweest voor autocraten dat het vrije Westen niet alleen zonder leider zit, maar dat de leider zelfs is overgelopen naar het vijandige kamp.

Trump is in Biarritz niet de enige rouwdouwer. De Britse premier Boris Johnson maakt er zijn debuut. Johnson probeert dezer dagen opnieuw te onderhandelen over Brexit. Macron, kanselier Merkel en de voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk hebben afgelopen week gezegd dat ze de afspraken die met Johnsons voorganger May gemaakt zijn over de Iers-Ierse grens niet willen wijzigen. Johnson wil dat wel – en anders vertrekt hij zonder deal uit de EU, beweert hij stellig.

Trump stookt al een tijdje in die heikele Europese controverse. Hij heeft een hekel aan de EU en is een fervent voorstander van Brexit. Hij steunt zijn goede vriend Johnson en belooft snel een handelsakkoord met het VK te sluiten als Brexit eenmaal een feit is. Zo’n akkoord is voor een post-Brexit-VK essentieel. Trump en Johnson spreken elkaar in Biarritz ook onderling.

Gastheer Macron wil een ambitieuze lijst problemen bespreken: Syrïe, Iran, ongelijkheid, klimaat. Trump wil ongetwijfeld een punt maken van een belasting op (Amerikaanse) tech-bedrijven die een aantal Europese landen heft.

De Franse president heeft de ambitie om de multilaterale orde, het op regels en afspraken gebaseerde internationale overleg, uit het slop te halen. Lukt dat niet, dan loopt Europa op den duur het risico zijn soevereiniteit te verliezen, zei hij deze week. Een G7 zonder scherven zou een mooi begin zijn.