Bang voor dengue, én voor vaccins

Filippijnen Ziekenhuizen in Azië zijn overvol door de dengue-epidemie. Op de Filippijnen is door een verkeerd vaccin de angst extra groot.

Dengue-patiënten in een ziekenhuis in de Filippijnse hoofdstad Manila. Het land kampt met een nationale dengue-epidemie, met meer dan 188.000 gevallen dit kalenderjaar .
Dengue-patiënten in een ziekenhuis in de Filippijnse hoofdstad Manila. Het land kampt met een nationale dengue-epidemie, met meer dan 188.000 gevallen dit kalenderjaar . Foto Aaron Favila/AP

Het ziekenhuis kon de aantallen patiënten niet meer aan. Dus ligt Yuriah Espina Halem (15) nu buiten in een tent van het Rode Kruis, onderop in een stapelbed. Of ze zit, eindelijk, want gelukkig voelt ze zich na een week in de tent nu beter. Ze kijkt filmpjes op haar telefoon.

Aan het infuus dat nog in haar hand zit, hangt geen snoertje voor vloeistof meer. Yuriah is al drie dagen koortsvrij en ze hoopt dat ze vandaag naar huis mag. Ze had geen idee dat je zó ziek van dengue kunt worden, vertelt ze. „Mijn hele lijf deed pijn. Ik moest overgeven, kon niet eens meer staan.”

Lees ook: Dengue verspreidt zich razendsnel in Zuidoost-Azië

In Zuidoost-Azië lijden landen onder uitbraken van de tropische infectieziekte . Dengue wordt verspreid door muggen; het heet ook wel knokkelkoorts omdat de ziekte pijn in gewrichten veroorzaakt. De Filippijnen hebben het zwaar te verduren, daar is een nationale dengue-epidemie afgekondigd. Begin deze week kwam het aantal patiënten dit kalenderjaar boven de 188.000 uit. Sinds begin dit jaar overleden meer dan 800 Filippijnen aan de ziekte.

In dit ziekenhuis in Dasmarinas, een stad een paar uur rijden ten zuiden van hoofdstad Manila, meldden zich de afgelopen weken meer dan 800 patiënten. Buiten bij één van de tenten hangt een bordje: dengue fast lane. Als het erg druk is, gaan de verpleegkundigen hier snel de symptomen na bij de rijen patiënten en nemen ze een bloedtest af om te beoordelen of iemand inderdaad dengue heeft. In deze provincie, Cavite, vielen bijna dertig doden.

In de tent komt kinderarts Joel Glenn Buen zijn ronde doen. Een stapel patiëntendossiers ligt klaar op het bureau. Een groot deel van de dengue-patiënten zijn kinderen. Zij zijn extra gevoelig voor het virus, omdat hun immuunsysteem vaak zwakker is dan dat van volwassenen. De kinderafdeling binnen, in het gebouw, is inderdaad nogal vol, zegt hij. Ze hebben tien bedden en meestal meer dan vijftig patiënten.

Vaccinaties

Volgens Joel Glenn Buen komen Filippijnen dit jaar extra snel naar het ziekenhuis omdat ze bang zijn dat hun kinderen een ernstige, zeldzame variant van dengue hebben opgelopen. „Daar hebben ze over gelezen in het nieuws, op sociale media. Dus als hun kind één dag koorts of buikpijn heeft, komen ze al hierheen.”

In de Filippijnen gaat nieuws over dengue altijd meteen óók over Dengvaxia, het omstreden vaccin voor de ziekte. In 2016 begon de overheid met een vaccinatieprogramma voor schoolkinderen. Dat stopten ze weer toen bleek dat het bij sommigen de symptomen juist verergerden. De fabrikant maakte uiteindelijk bekend dat het vaccin alleen goed bleek te werken bij wie al eens dengue had gehad. Bij wie nooit eerder besmet was geraakt, steeg door de inenting juist de kans op een ernstige, levensgevaarlijke vorm van de ziekte.

Grote onrust was het resultaat. Het onderzoek naar de gevolgen van de vaccinaties was live op televisie te volgen. Het Filippijnse openbaar ministerie stelde dat meer dan honderd kinderen overleden aan dengue na hun inenting met Dengvaxia. Een oorzakelijk verband, hield hun belangrijkste advocaat vol. Andere onderzoeken vonden daar echter nooit bewijs voor. De huidige minister van Volksgezondheid noemt die aantijgingen „kwaadaardig en ongegrond”.

Causaal verband of niet, de schade was groot. De angst voor Dengvaxia zit nu diep in de samenleving, ook al is het vaccin van de markt gehaald. Dengue-patiënt Yuriah kreeg van haar moeder ingeprent: als ze ooit inentingen voor Dengvaxia aanbieden op school, dan zeg jij nee. „Ik gebruik voortaan anti-muggenspray.” En voorlopig geen korte broeken meer, al draagt ze die graag.

Mazelen

De negatieve publiciteit over dengvaxia had ook een breder effect. Het vertrouwen in vaccinaties in het algemeen nam sterk af in de Filippijnen, laat een studie van de London School of Hygiene & Tropical Medicine zien. In 2015 dacht 82 procent van de Filippijnen dat vaccinaties veilig zijn. Dat was in 2018 nog maar 21 procent.

En dus daalde de vaccinatiegraad voor andere infectieziekten. In 2014 was de vaccinatiegraad voor mazelen 88 procent. In 2017 was dat gedaald naar 73 procent, vorig jaar naar 55 procent. Een vaccinatiegraad van 95 procent is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noodzakelijk. „Zolang de dekking laag is, blijven van tijd tot tijd uitbraken voorkomen in de Filippijnen”, schreef de WHO in februari. Dit jaar gebeurde dat dan ook: in de eerste zes maanden registreerde het land meer dan 36.000 gevallen van mazelen. Bijna 500 kinderen overleden.

De angst voor Dengvaxia speelt vast mee bij de vraag of ouders hun kinderen laten inenten, zegt arts Joel Glenn Buen. Maar dat is het niet alleen. „Arme mensen hebben andere prioriteiten. Het gezondheidscentrum is vaak ver weg voor hen. In sloppenwijken besteden ze hun geld liever aan eten dan aan de reis naar zo’n centrum.”

Intussen probeert de overheid wel om het vertrouwen in vaccinaties te herstellen. Op een ochtend is de burgemeester van Manilla speciaal naar een basketbalveldje gekomen om een inentingsactie voor polio te promoten. Een klas kinderen van een jaar of vier, vijf, zit in hun wit-blauwe uniformen keurig op hun beurt te wachten. De burgemeester roept hun ouders op om zich „in te zetten voor de gezondheid van hun kinderen”. Vaccineren dus. En hij geeft tips om dengue tegen te gaan: „Maak je huis goed schoon, zorg dat de muggennesten geen kans krijgen.”

Aan de zijkant van het veldje staat moeder Joan Sombillo haar zoon John in de gaten te houden. Zelf vertrouwt ze de instanties wel, zegt ze. Dit is de tweede keer dat John het polio-vaccin krijgt, en als baby is hij ook ingeënt tegen de mazelen. Maar voor sommige moeders in haar omgeving ligt dat anders, vertelt ze, zij laten hun kinderen niet meer inenten. „Ze zijn bang dat ze er dood aan gaan.”