Aan de Costa zoek je de grenzen op

Blanes en Lloret de Mar Deze zomer overleed in Lloret de Mar een Nederlandse man na een val en deed een Nederlandse vrouw aangifte van verkrachting. Wat is er aan de hand in de Spaanse badplaatsen?

Foto Hollandse Hoogte

Een groepje Nederlandse jongens loopt door het uitgaanscentrum van Lloret de Mar langs de plek waar deze zomer de 21-jarige Dewi de Koster een fatale val maakte. De metershoge muur, met trappen aan weerszijden, is het einde van een doodlopend straatje waar de populaire discotheek St.Trop’ is gevestigd.

De Catalaanse politie houdt het op een ongeluk. Maar de Nederlander Jeffrey van der Plas (20) uit Haarlem heeft een ander verhaal. Hij heeft vrienden die De Koster goed kenden. „Ik hoorde vanmorgen via het nieuws dat een jongen hier door kopschoppen is overleden”, zegt Van der Plas.

Lees ook Woede om ‘machogeweld’ Spanje

De Telegraaf schreef afgelopen dinsdag dat De Koster mogelijk door geweld om het leven is gekomen. Een week geleden kwam ook het vijf kilometer verderop gelegen Blanes negatief in het nieuws. Een 25-jarige Nederlandse vrouw zou in een appartement in de nacht van 10 op 11 augustus door drie mannen zijn verkracht. Drie Cubaanse verdachten werden opgepakt. Zij zijn onder voorwaarden vrij in afwachting van hun zaak.

Wat is er aan de hand in de twee dorpjes aan de Costa Brava, waar sinds de jaren tachtig miljoenen Nederlanders weleens vakantie hebben gevierd? En welke impact heeft het nieuws op de autoriteiten en de Nederlandse vakantiegangers?

Decennialang is het op de busstations van Lloret de Mar en Blanes al een komen en gaan van toeristen. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw waren beide feestdorpjes places to be voor jongeren. Lloret en Blanes stonden synoniem voor een goedkope strandvakantie met zon, drank en seks als belangrijkste ingrediënten.

Dit jaar zullen zo’n 40.000 Nederlanders in Lloret de Mar vakantie vieren en 19.000 in Blanes. Samen trekken de plaatsen in de zomer meer dan een miljoen toeristen. De afgelopen veertig jaar is er veel veranderd, maar met name Lloret is er niet in geslaagd om het imago van goedkoop zuipoord bij het Nederlandse publiek te veranderen in dat van een familiebestemming. Hoe graag ze dat ook willen en proberen – gezinnen leveren meer geld op en minder problemen.

Burgemeester Jaume Dulsat i Rodríguez van Lloret de Mar ontvangt op zijn werkkamer vlakbij het strand. „Eigenlijk zijn we pas tien jaar geleden echt begonnen met een gericht beleid voor toerisme”, zegt hij. „Daarvoor lieten we alles op ons afkomen. Daardoor hebben we in Nederland de naam dat we een bestemming voor jongeren zijn. Dat zijn we nog steeds. Maar we richten ons nu vooral op gezinnen met kinderen. Zon en strand zijn de belangrijkste pilaren, maar daarnaast komen heel veel mensen hier sporten: watersport, fietsen, rennen.”

Lloret zit nog midden in een hervormingsproces, erkent Dulsat. Volgens hem verschilt het van land tot land hoe er naar zijn badplaats wordt gekeken. De Russische toeristen, bijvoorbeeld. „Die komen hier massaal en zien ons als een chique, mondaine badplaats. Belgen zien Lloret vaak als een bestemming voor ouderen omdat ze hier veelal buiten het seizoen komen, als alles rustig is. Nederlandse en Duitse touroperators verkopen ons nog wél als bestemming voor jongeren. Dat willen we graag doorbreken.”

Een noodlottig ongeluk

„Heftig” vinden Jeffrey van der Plas en Ruben van Rooijen (17) het om bij het muurtje aan de Carrer Baix de la Riera te staan, de plek waar de Nederlander viel. De discotheek is slechts een paar meter verder. Dat de 21-jarige De Koster op 20 juli een aantal meters naar beneden is gevallen, lijkt wel vast te staan. Twee medewerkers van St.Trop’ hebben tegen de politie verklaard dat ze hem hebben zien vallen. De Catalaanse politie stelde vast dat het een noodlottig ongeluk moet zijn geweest. Spaanse forensische artsen troffen bij een autopsie geen sporen van geweld aan.

De muur waarvan de 21-jarige Dewi de Koster eerder deze zomer naar beneden viel. Foto Koen Greven

De Nederlandse forensisch patholoog Frank van de Goot verrichtte met goedkeuring van de familie nieuw onderzoek op het stoffelijk overschot van De Koster. Daaruit zou blijken dat de val van de muur niet de meest waarschijnlijke doodsoorzaak is. De Telegraaf schrijft op basis van eigen getuigen dat De Koster eerder in de fatale nacht klappen van bewakers kreeg en in een discotheek tegen het hoofd is geschopt. Het is nu aan de Catalaanse politie – de mossos d’esquadra – om de zaak eventueel te heropenen.

Lees ook Catalaanse politie wil meer informatie over dood Nederlander (21)

Inspecteur David Castro, die aan het hoofd staat van de politie in het gebied, ziet daar op dit moment geen reden toe. „Voor ons is het heel helder”, legt hij uit op zijn bureau in Blanes. „De Nederlandse jongen liep zonder uiterlijke verwondingen en in normale staat naar de muur. Hij ging zitten, probeerde zich om te draaien en viel. Een paar dagen later is hij overleden.” Officieel, zegt de inspecteur, weten hij en zijn collega’s niets van onderzoek in Nederland. „Het Nederlandse consulaat heeft ons een paar vragen gesteld, meer niet. Maar we zullen via informatiedienst Sirene vragen of er iets is toe te voegen vanuit Nederland.” De zaak zit volgens Castro „niet in een dichte la”. „Wij staan open voor alles. Laat nieuwe getuigen zich maar melden. Een nieuw forensisch onderzoek zal naar de rechter gaan. Die moet op basis daarvan oordelen of het anders ligt. Maar wij denken dat het om een ongeluk gaat.”

Wat dit doet met het imago van Lloret? „Dat is iets waarover de gemeente zich eerder zorgen maakt.”

Burgemeester Dulsat van Lloret de Mar slaakt een diepe zucht als hij met de dood van de Nederlander wordt geconfronteerd. „Eén zo’n zaak en je kunt weer bijna van voren af aan beginnen. Daar zitten we hier niet op te wachten. Vergeet niet: gedurende de hele zomer komen hier meer dan een miljoen toeristen. Dan is het onvermijdelijk dat er een incident plaatsvindt. We doen hier alles om ook het nachtleven van jongeren in goede banen te leiden.”

Doorgesnoven bewakers

Vakantiegangers Jeffrey van der Plas en Ruben van Rooijen zijn met zestig collega’s van Fieldstars vier dagen in Lloret. Ze zijn uitverkozen voor de reis omdat ze via het marketingbedrijf de meeste krantenabonnementen wisten te verkopen. „Als je hoort dat je naar Lloret de Mar gaat, dan weet je dat het feesten, seks en drank wordt”, zegt Van Rooijen, die er voor het eerst is. Van der Plas wist wat hem te wachten zou staan. „Ik was hier al eens. En mijn vader en moeder zijn er ooit toen ze jong waren zelf met vakantie geweest. Dus die weten wel wat hier gebeurt. Al heb ik mijn moeder wel laten schrikken. We deden een drankspelletje en daarbij werd ik gevraagd haar nummer te geven. Ik zei: ‘Stuur maar dat ik in het ziekenhuis lig.’ Andere gasten hebben dat nog gedaan ook. Toen heb ik wel even sorry moeten zeggen.”

De jonge Nederlanders maken zich geen zorgen om hun veiligheid. Het is volgens hen uitgesloten dat hen iets ernstigs overkomt, al hebben ze met eigen ogen wel gezien dat een vechtpartij van het ene op het andere moment kan ontstaan. Van Rooijen: „Het ligt voor een deel ook aan de soms doorgesnoven bewakers. Die zijn vaak heel agressief. Toen eentje me vastpakte, waren andere jongens er snel bij.” Van der Plas: „Ja, wij zijn met zestig man, dus ons kan niets gebeuren. Als er iemand doodgaat, is het niet een van ons.”

Als de avond valt in Lloret de Mar verandert het straatbeeld langzaam maar zeker. Families zoeken na het eten hun hotels op, jongeren maken zich klaar voor de nacht. Met neonletters lokken disco’s hun publiek. Overal op straat worden folders met kortingen uitgedeeld. Groepen jongens en meisjes lopen uitdagend langs elkaar. Op een afstand houdt de politie alles in de gaten. „De politie-inzet is enorm”, zegt inspecteur Castro. „Zo proberen we het aantal incidenten beperkt te houden. In vijf jaar tijd is hier één iemand door geweld om het leven gekomen. Een Italiaan.”

Jasper Lamers (46) krijgt een flashback als hij wordt geconfronteerd met de incidenten in Lloret de Mar en Blanes. Hij deed in 1996 als cultureel antropoloog van de Radboud Universiteit in Nijmegen onderzoek naar het gedrag van jongeren in Lloret. „Nu gaat het om de kinderen van de generatie die ik onderzocht.”  Lamers verrichte twee maanden veldwerk in het nachtleven van het Catalaanse plaatsje. „Vroeger schilderde Ursul de Geer dit soort plaatsen op televisie af als een Sodom en Gomorra en nu doen media dat weer. Dat is niet terecht, denk ik.” Eigenlijk, zegt Lamers, zijn plaatsen als Lloret een grote speeltuin voor jongeren die willen laten zien dat ze op eigen benen kunnen staan. Dat ze geen kind meer zijn. „Daarbij zoeken ze de grenzen op. Op zich is daar niets mis mee. Als je nooit over het randje gaat, dan weet je ook niet hoever je kunt gaan.”

Volgens Lamers wordt onderschat dat het voor jonge mannen en vrouwen een keiharde leerschool kan zijn. „Buiten het zicht van de ouders wordt met alles geëxperimenteerd. Met drank, drugs, seks en met vechten. Sommigen leren al kotsend dat je maat moet houden met drinken of krijgen een mentale dreun als hun vriendje de volgende dag met een ander is. Jonge mannen laten zich ver weg van hun eigen woonplaats gelden in vechtpartijen.”

Dat kan volgens Lamers een enorm gevoel van saamhorigheid geven. „Dit zijn allemaal zaken die horen bij het volwassen worden. In Lloret wordt het proces met een turbo versneld. Al blijft het aantal echte excessen beperkt.”

Een verwarde vrouw

Toen Àngel Canosa i Fernàndez in de vroege ochtend van 11 augustus een verwarde vrouw aantrof bij zijn apartementencomplex, wist hij direct dat het mis was. Hij schoot haar te hulp, en na een gesprekje werd het de burgemeester van Blanes duidelijk dat het om een Nederlandse ging die vertelde zojuist te zijn verkracht in een van de appartementen. Hij belde de politie. „Ze waren er binnen vier minuten. En na dertien minuten hadden ze twee van de drie verdachten opgepakt. Noem mij een plek op de wereld waar de politie zo snel handelt.”

Foto Hollandse Hoogte

De burgemeester wil ermee zeggen dat niemand de veiligheid van zijn dorp in twijfel hoeft te trekken. „Deze zaak zou geen enkele invloed op welke toerist dan ook mogen hebben”, zegt hij resoluut in het gemeentehuis. „Maar hoe veilig een dorp ook is, er zullen altijd incidenten zijn. Dat is onvermijdelijk. Zeker als sommige mensen veranderen in dieren en misbruik maken van een vrouw. Al moet dat in dit geval natuurlijk nog worden bewezen.”

Hoewel Nederlanders Lloret de Mar en Blanes nog weleens in een adem noemen, is Canosa van mening dat de vergelijking mank gaat. „Met alle respect voor Lloret, maar Blanes is heel anders. Hier komt een ander type toerist.”

Vanaf een oud klooster met een schitterend uitzicht deelt hij al wijzend de badplaats in. Aan de ene kant het Hollandse campingpubliek, dan het uitgaansgebied en het strand aan de boulevard waar de dorpelingen zelf vertoeven. „Ons probleem is misschien dat Blanes nooit echt een toeristisch plan heeft gehad en we dachten dat alles wel goed was. We moeten ons beter leren verkopen”, zegt de burgemeester. Hij wil dan ook graag de aan de kust gelegen botanische tuin Marimurtra laten zien, die jaarlijks honderdduizend bezoekers trekt.

De Nederlander Coen Bravenboer is een van de laatsten die aan het einde van de middag op het kiezelstrand van Blanes zijn spullen opruimt. Samen met zijn echtgenote vouwt hij een bedje op. De Albert Heijn-tas verraadt hun afkomst. Zijn dochter van zestien en haar vriendje kijken toe. Op de vraag of hij zijn kind alleen op vakantie zou laten gaan naar Lloret de Mar of Blanes, antwoordt hij resoluut. „Nee, geen denken aan. Toen ik haar leeftijd had gingen al mijn vrienden hierheen. Ik niet. Ik ging op Interrail heel Europa door. We waren net weg voordat de oorlog in Joegoslavië begon. Mijn ouders wisten daar niets van. De tijden zijn veranderd. Ik zou mijn dochter echt niet alleen laten gaan. Daarvoor zijn de gevaren gewoonweg te groot.”

Zijn dochter lacht en zegt: „Ik hoef hier ook niet meer heen. Ik ga volgend jaar wel naar Israël.”