WHO: microplastics in drinkwater zijn (nog) geen bedreiging

Rapport Ook in drinkwater zitten microplastics. Maar de concentratie is nog zo laag, dat de gezondheid er niet door geschaad wordt, concludeert de WHO.

Aangespoeld afval op het strand, ten noorden van Beiroet. Plastic in het milieu breekt langzaam af tot steeds kleinere stukjes. Foto JOSEPH EID / AFP
Aangespoeld afval op het strand, ten noorden van Beiroet. Plastic in het milieu breekt langzaam af tot steeds kleinere stukjes. Foto JOSEPH EID / AFP

Microplastics in drinkwater vormen geen bedreiging voor de menselijke gezondheid. Dat schrijft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in een woensdagnacht verschenen rapport. Dit is het eerste rapport over de gevolgen van microplastics op menselijke gezondheid. Eerdere rapporten over plastic gingen vooral over milieu en ecologische effecten.

Hoogleraar waterkwaliteit Bart Koelmans van Wageningen Universiteit was een van de experts die het WHO-rapport opstelden. In april van dit jaar publiceerde Koelmans al een kritische beschouwing over eerder onderzoek naar microplastics in zoet water en drinkwater in het vaktijdschrift Water Research. Slechts vier van de vijftig onderzoeken waren van voldoende kwaliteit, concludeerde hij toen.

Wie in Nederland een glas water uit de kraan drinkt zal weinig microplastic binnenkrijgen, verzekert Koelmans. „De concentratie zal in de orde liggen van getallen voor drinkwater die ook in het WHO-rapport staan, van nul tot enkele deeltjes per liter. Maar het formele antwoord is dat we het niet weten; het is in Nederlands kraanwater nooit goed gemeten.”

Microplastic komt in het oppervlaktewater voornamelijk door plastic afval dat langzaam degradeert tot microscopisch kleine deeltjes. Waterzuiveringsinstallaties verwijderen volgens het WHO-rapport wel 90 procent van het microplastic uit het water. Daarvoor is niets extra’s nodig, dat gebeurt al in de normale bewerking die nodig is om het water schoon (bacterievrij) te maken.

Daardoor zit er in de praktijk zo weinig microplastic in het drinkwater dat het geen gevaar vormt voor de menselijke gezondheid. Daarnaast is plastic relatief inert; het meeste verlaat het lichaam weer gewoon met de ontlasting.

Onzekerheid en angst

Ook de hoeveelheden oplosmiddelen en andere chemische stoffen die kunnen vrijkomen uit de plastic deeltjes lijken vooralsnog niet echt gevaarlijk, zegt Koelmans. „In het onderzoek zijn we uitgegaan van de hoogst gemeten concentraties plastic deeltjes en hebben we gerekend met de grootste plastic deeltjes, waaruit dus de meeste chemische stoffen zouden kunnen vrijkomen. Zelfs als je dat zou inslikken op een dag, en al die stoffen daaruit in het lichaam zouden worden opgenomen, dan liggen de concentraties van deze stoffen nog tientallen maal lager dan het niveau waarop je effect kan verwachten. Dus op veilige afstand.”

Waarom dan toch al die aandacht voor microplastics in drinkwater, als de risico’s in de praktijk nauwelijks bestaan? „Daar kun je verschillend naar kijken”, zegt Koelmans. „Technici, ecologen en milieuwetenschappers kijken naar gemeten concentraties van schadelijke stoffen en nemen nog een extra factor onder de effectgrens als veiligheidsmarge. Zo kunnen zij concluderen dat er geen risico is. Maar je hebt daarnaast ook het publiek, dat door alle verhalen over microplastics leeft met onzekerheid en angst. Dat is wat mij betreft minstens even legitiem. Dit ligt meer op het terrein van de sociale wetenschappen.”

Lucht en voedsel

Microplastics zitten niet alleen in het drinkwater, maar zweven ook in de lucht en kunnen via het voedsel worden opgenomen. „Drinkwater levert wel een serieuze bijdrage aan de blootstelling van mensen aan microplastics. Maar daarbij moet ik zeggen dat dat onze inschatting is op dit moment. In drinkwater kun je microplastics makkelijk meten, het is water of plastic. Maar als het gaat om microplastic in bijvoorbeeld vlees of groente, wordt het veel lastiger om te meten. Voor ieder soort voedsel zal een nieuwe meetmethode moeten worden ontwikkeld en het duurt wel even voordat daaruit een betrouwbare meetmethode ontstaat. Het is net als de eerste pannenkoek die je bakt: de eerste mislukt altijd.”

Microplastics in drinkwater zijn nu geen probleem, maar dat wil niet zeggen dat het altijd zo zal blijven, zegt Koelmans. „De concentraties in drinkwater zijn nu nog laag, maar dat hoeft niet zo te blijven als er steeds meer plastic bijkomt in het milieu. Heel langzaam breekt dat af tot kleine stukjes die vervolgens weer in ons drinkwater en voedsel terecht kunnen komen. En er is nog een onzekerheid, want als microplastic verder verkleint worden het deeltjes op nanoschaal die misschien wel de cellen kunnen binnendringen. Wat daarvan het effect is, moet nog verder worden onderzocht.”